Jan Rudnicki

Dekodyfikacja
prawa cywilnego
w Polsce

Copyright © Jan Rudnicki 2018

Recenzent:

ks. prof. Franciszek Longchamps de Bérier

Redakcja i korekta: Ewa Binda (CentrumKorekty.pl)

Projekt okładki: Piotr Szostek

Zdjęcia na okładce: przód – © Franciszek Longchamps de Bérier;

tył – © Agnieszka Sadowska

Projekt układu typograficznego i skład: Elżbieta Wiencek

Koordynacja wydania: Wydawnictwo OD.NOWA®

ISBN 978-83-66265-34-9

Wydawnictwo OD.NOWA®

ul. Mieszka I 38

43-300 Bielsko-Biała

e-mail: biuro@wydawnictwo-odnowa.pl

strona: www.wydawnictwo-odnowa.pl

Konwersja do epub i mobi  A3M

Spis treści

Wstęp

1. Przedmiot analizy

2. Literatura

3. Układ pracy

4. Inspiracje

Rozdział I. Teoretyczne ramy zagadnienia

1. Przeciwieństwo kodyfikacji

2. Próby skrótowego ujęcia zjawiska dekodyfikacji i jego przyczyn

3. Dekodyfikacja sensu stricto i sensu largo

4. Dekodyfikacja formalna i materialna

5. Wobec pokusy dialektycznego potraktowania zagadnienia

Rozdział II. Punkt wyjścia

1. Kodyfikacja cywilna a prawo pracy

2. Zagadnienie relacji Kodeksu cywilnego z poszczególnymi dziedzinami prawa prywatnego

3. Prawo rodzinne poza Kodeksem cywilnym, czyli zamierzona dekodyfikacja

4. Instytucje o „przemijającym znaczeniu” – księgi wieczyste i hipoteka

5. Obrót uspołeczniony – dekodyfikacja, która przeminęła

Rozdział III. Instytucje prawa cywilnego unormowane poza kodeksem cywilnym

1. Rzeczowe zabezpieczenie wierzytelności

2. Prawa rzeczowe do lokalu

3. Timeshare

4. Zdekodyfikowane instytucje prawa spadkowego

Rozdział IV. Instytucje „częściowo zdekodyfikowane”

1. Przewóz lotniczy jako przykład dekodyfikacji „wielopoziomowej”

2. Najem lokali mieszkalnych

3. Sprzedaż

1. Faza pierwsza dekodyfikacji w Polsce: rewolucja socjalna i początki harmonizacji międzynarodowej

2. Faza druga: komunistyczna

3. Faza trzecia: unijna

4. Faza dopiero rozpoczęta: informatyczna

5. Perspektywa zwykłego odbiorcy i pytanie o „stopień zdekodyfikowania”

6. Pytanie o przyszłość i cień przeszłości

WYKAZ POWOŁANYCH ŹRÓDEŁ, AKTÓW NORMATYWNYCH I ORZECZEŃ SĄDOWYCH

Przypisy

Wstęp

Moja żona i ja lubimy wspólne, dalekie podróże przede wszystkim dlatego, że mogą dostarczać zaskakujących inspiracji. W sierpniu 2015 r. wracaliśmy z Nowego Jorku do Warszawy. Nasz lot opóźnił się o równych pięć godzin. Gdy tylko weszliśmy do hali przylotów na Lotnisku Fryderyka Chopina, przedstawicielka przedsiębiorcy zajmującego się uzyskiwaniem odszkodowań wręczyła nam ulotkę i poinformowała, że firma ta chętnie poprowadzi za nas postępowanie mające na celu uzyskanie odszkodowania za owo opóźnienie. Stwierdziła również, że za zaistniałą sytuację należy nam się po 600 euro. Informacja ta była dosyć intrygująca; prawniczy nawyk analizowania rzeczywistości przez pryzmat konstrukcji normatywnych dał o sobie znać automatycznie. Opóźnienie lotu to wszak dość oczywisty przykład nienależytego wykonania świadczenia umownego. Jako taka, sytuacja podlegać powinna reżimowi prawa cywilnego. Pierwszą myślą prawnika wychowanego w tradycji kontynentalnego prawa prywatnego winno być więc szukanie rozwiązania podobnego problemu w Kodeksie cywilnym. Znajomość zasad odpowiedzialności kontraktowej kazała od razu zadać pytanie: Dlaczego odszkodowanie powinno wynosić równo 600 euro? Ta z kolei intuicja połączona ze znajomością podstawowych prawideł współczesnej rzeczywistości prawnej niezawodnie wskazywała, że odpowiedź znaleźć można w prawie Unii Europejskiej. Okazało się więc, że intuicja, która zgodnie z logiką świata skodyfikowanego prawa prowadzić powinna do Kodeksu cywilnego i jego unormowań, w zasadzie od razu tę ustawę pominęła i skierowała się na obszar regulacji ponadnarodowych.

Podobne właśnie ukierunkowanie prawniczego, niemal odruchowego rozumowania, musi zastanawiać. Dlaczego odpowiedzi na pytanie nie udziela nam sam Kodeks cywilny, typizujący przecież pośród innych kontraktów nazwanych także umowę przewozu? Kodeks ten – jak się okazuje – ustępuje tu pola bez walki przepisom szczególnym, nakazując w art. 775 traktowanie samego siebie odnośnie do umowy przewozu jako subsydiarne źródło prawa. Właściwymi przepisami szczególnymi nie będą jednakże unormowania Prawa przewozowego, gdyż nie stosuje się ono do przewozu lotniczego. W Prawie lotniczym ustawodawca także umył ręce od tego problemu, każąc szukać rozwiązania w umowach międzynarodowych. Wystarczy zatem rzut oka na konwencję warszawską z 1929 r. i drugi na konwencję montrealską z 1999 r., aby znaleźć w nich zasady odpowiedzialności za nienależyte wykonanie umowy przewozu lotniczego raczej podobne do ogólnych zasad odpowiedzialności kontraktowej, które stanowią integralną część kodeksów cywilnych całej kontynentalnej Europy. Odpowiedzialność jest tam bowiem uzależniona, po pierwsze, od samego faktu wystąpienia szkody; po drugie zaś, od winy przewoźnika. Prawo Unii Europejskiej zmienia wszakże te odwieczne zasady w przepisach rozporządzenia 261/2004, wprowadzających obiektywną odpowiedzialność przewoźnika lotniczego za niektóre przypadki nienależytego wykonania przezeń świadczenia umownego, a na dodatek przyznając prawo do odszkodowań o z góry przypisanych wysokościach. Nie sposób jednak znaleźć w przepisach rozporządzenia obowiązku wypłaty odszkodowania w przypadku opóźnienia lotu. Ten wynika wyłącznie z orzecznictwa Trybunału, który wskazał taki obowiązek, dokonując tak naprawdę mocno rozszerzającej wykładni przepisów rozporządzenia w orzeczeniu w połączonych sprawach C-402/07 i C-432/07.

W tej oto na pozór prostej sprawie jak w soczewce skupia się cały szereg elementów zjawiska, któremu europejska teoria prawa już niemal cztery dekady temu nadała miano dekodyfikacji. Jako podstawowy czynnik, którego skutkiem jest postępująca dekodyfikacja prawa cywilnego, już sam twórca pojęcia, Natalino Irti, wskazał przede wszystkim ustawodawstwo szczególne. W dalszej kolejności erozję kodeksów cywilnych powoduje zaś częściowa konstytucjonalizacja ich tradycyjnej materii, jak również przenoszenie jej na między- i ponadnarodowy poziom regulacji. Wreszcie niebagatelną rolę odgrywa również wzrost znaczenia orzecznictwa sądowego, zarówno na poziomie poszczególnych krajów, jak i na poziomie unijnym. We wskazanym powyżej kazusie podstawę prawną rozstrzygnięcia tworzą właśnie unijne przepisy oraz orzecznictwo, natomiast nawet gdyby ich nie było, zastosowanie znalazłyby przede wszystkim umowy międzynarodowe. Kodeks cywilny, deklarujący w interesującym nas zakresie subsydiarny charakter własnych unormowań, znajduje się na szarym końcu kolejki źródeł prawa nadających się do zastosowania w tej – jakby nie było – wybitnie cywilistycznej sprawie. W zasadzie więc jedynym spośród często wymienianych czynników sprzyjających dekodyfikacji, którego tutaj nie uświadczymy, jest konstytucjonalizacja prawa prywatnego.

1. Przedmiot analizy

Celem niniejszej pracy jest opisanie historii zjawiska dekodyfikacji prawa cywilnego w Polsce oraz sformułowanie odpowiedzi na pytania, do jakiego stopnia jest ono dzisiaj zdekodyfikowane oraz jaką rolę w systemie źródeł prawa odgrywa Kodeks cywilny. Postawienie takich pytań wydaje się zasadne z co najmniej kilku powodów. Dekodyfikacja zdaje się być obecnie relatywnie „nową” cechą wyróżniającą prawa prywatnego tradycji kontynentalnej – od niemal czterech dekad jest szeroko dyskutowana. Nie ustają również wynikające z tej dyskusji spory o znaczenie kodyfikacji w systemie prawa. Za rolę nauk prawnych można zaś uznać przede wszystkim opisywanie normatywnej i około normatywnej rzeczywistości, dlatego też szersze odniesienie się do symptomów dekodyfikacji występujących na polskim gruncie wydaje się nieodzowne i stanowić powinno przy tej okazji wypełnienie pewnej istotnej luki w dotychczasowej literaturze prawniczej. W drugiej kolejności warto zaś wskazać, że wśród skutków postępującej dekodyfikacji prawa cywilnego wymienia się wzrost roli przeróżnych sposobów tworzenia norm, które w idealnym świecie oświeceniowego kodeksu cywilnego oraz pozytywizmu prawniczego w ogólności zdawały się być skazane na zapomnienie.

Ten drugi aspekt zagadnienia wydaje się być szczególnie interesujący dla badacza skupiającego się na rozwoju prawa prywatnego w ramach jego bogatej, europejskiej tradycji. Wraz z erozją kodyfikacji zauważyć można bowiem zjawiska, które dla prawnika przyzwyczajonego do bezpiecznego świata zamkniętego w ustawie mogą wydawać się czymś nowym, natomiast historykowi prawa bardzo przypominają rzeczywistość przedkodyfikacyjną. W szczególności zaś można stwierdzić – zachowując oczywiście całą ostrożność konieczną przy formułowaniu takich dość efektownie brzmiących tez – że dekodyfikacja przynosi z sobą swoiste odrodzenie prawa rzymskiego, rozumianego tu oczywiście nie jako zespół norm funkcjonujących w bardzo odległej przeszłości, ale jako sposób myślenia o prawie, tworzenia go i stosowania. Wszystkie dotychczasowe „żywoty” prawa rzymskiego zaczynały się przecież i trwały w świecie pozbawionym kodyfikacji, natomiast kończyły się zawsze właśnie w chwili, gdy unormowania nie do końca sprecyzowane i pochodzące z różnorakich źródeł zastępowała inicjatywa prawodawców, pragnących zebrać i usystematyzować prawo.

Tak tedy w momencie, kiedy w uporządkowany świat kodeksów w coraz większym stopniu wkradają się zupełnie inne elementy i zjawiska, siłą rzeczy naruszona zostaje również supremacja dogmatyki prawniczej, opartej niemal wyłącznie na tekście ustaw, a proporcjonalnie wzrosnąć może znaczenie praktyczne innych sfer refleksji o prawie i dziedzin nauk prawnych, w tym także bez wątpienia nauk historycznych. Podsumowując dotychczasowe uwagi, należałoby stwierdzić, że dekodyfikacja jest zjawiskiem redefiniującym w znacznym stopniu całe prawo prywatne oraz sposób myślenia o nim i działanie prawnika, natomiast brak szerszego, monograficznego odniesienia się do niego w polskiej literaturze przedmiotu zdecydowanie zachęca do podjęcia wyzwania przeanalizowania go i opisania właśnie na naszym gruncie.

Zaznaczyć też trzeba, że analiza wyżej zakreślonego tematu z założenia sytuuje się daleko od dogmatyki prawa cywilnego. Perspektywa tu proponowana właściwa jest przede wszystkim dla historyka prawa, który patrzy na prawo niejako z zewnątrz, starając się dostrzec i opisać procesy, którym ono podlega. Stąd też na kartach niniejszej pracy nie będzie co do zasady egzegezy przepisów ani samego Kodeksu, ani też innych aktów prawnych; wyjątkowo jedynie metoda interpretacyjna może zostać zaprzęgnięta do szczególnego zadania, a mianowicie do odcyfrowania aksjologii danych rozwiązań prawnych. Ten zabieg zaś służyć ma w danych przypadkach wykazaniu, że niektóre unormowania prawa prywatnego utraciły aksjologiczną łączność z co do zasady spójną strukturą zasad i wartości Kodeksu cywilnego; tym samym jest on nieodzowny dla zbadania, jak głęboko (tak naprawdę) sięga proces dekodyfikacji.

Niniejsza analiza skupi się wreszcie przede wszystkim na prawie cywilnym w wąskim rozumieniu tego terminu. Wynika to z uznania, że szczegółową analizę zjawiska dekodyfikacji należy moim zdaniem zacząć od tych zagadnień, które najdobitniej o nim świadczą, a nie stwarzają ryzyka zagłębienia się w niezwykle szerokie rozważania z zakresu teorii prawa. Stąd też interesują mnie w pierwszej kolejności przypadki funkcjonowania poza ramami kodeksu prawa cywilnego sensu stricto, natomiast zdecydowanie mniejszą uwagę poświęcam bez wątpienia istotnym dla dekodyfikacji zagadnieniom takim jak konstytucjonalizacja, zacieranie granic między prawem prywatnym i publicznym czy wreszcie depozytywizacja prawa w ogóle.

2. Literatura

Bliższe zainteresowanie się zagadnieniem dekodyfikacji szybko może doprowadzić do wniosku, że w krajach zaliczanych do europejskiej tradycji prawnej pisze się o nim całkiem sporo. Temat wszelako nie doczekał się dotychczas zbyt wielu kompleksowych opracowań. Najpełniejszym pozostaje najpewniej to pierwsze, tzn. monografia Natalino Irtiego, który wprowadził do obiegu naukowego samo pojęcie. W następnych już niemal czterech dekadach problem dekodyfikacji prawa cywilnego był poruszany przez licznych autorów, w szczególności tych, których wypowiedzi były już przytaczane wyżej, jednakże nie doczekał się zbyt wielu opracowań kompleksowych. Jako przykład takowego należy wskazać przede wszystkim cenną monografię Susanne Genner z 2006 r., opisującą szczegółowo procesy dekodyfikacyjne w Szwajcarii. Jako w zasadzie jedyna dostępna obecnie w obiegu wydawniczym praca analizująca zjawisko dekodyfikacji prawa cywilnego w ramach jednego konkretnego państwa, siłą rzeczy stanowić musi dla mnie istotny punkt odniesienia. Wzorując się zatem częściowo na jej autorce, postanowiłem przyjąć nieco podobny, problemowy układ tematyczny pracy. Wskazując na literaturę zagraniczną, mogącą stanowić inspirację dla polskiego badacza zajmującego się dekodyfikacją, nie sposób nie powołać niezwykle interesującego tomu The Scope and Structure of Civil Codes, wydanego pod redakcją Julia Césara Rivery. Na książkę składa się szereg artykułów opisujących temat zakreślony w tytule opracowania w odniesieniu do wielu jurysdykcji na całym świecie, począwszy od Francji czy Włoch, a skończywszy na Makau i Luizjanie. Warte podkreślenia jest to, że znakomita większość autorów tego tomu pisze o zjawisku dekodyfikacji jako o czymś oczywistym nawet wówczas, gdy odmawia mu większego znaczenia w kontekście systemu prawnego własnej ojczyzny.

W Polsce studia nad zjawiskiem dekodyfikacji prawa prywatnego nie były dotychczas za bardzo popularne, choć samo pojęcie przedstawił czytelnikom Hubert Izdebski już w 1990 r.. Dotychczas zdecydowanie najwięcej do powiedzenia o zjawisku dekodyfikacji mieli badacze tradycji i historii prawa prywatnego, w tym w szczególności Franciszek Longchamps de Bérier (będący również redaktorem monografii wieloautorskiej, o której będzie więcej poniżej), Wojciech Dajczak oraz Tomasz Giaro. Niewiele można znaleźć w polskiej literaturze cywilistycznej analiz poszczególnych elementów zjawiska dekodyfikacji. Nie dziwi to o tyle, że polska cywilistyka zdaje się skupiać przede wszystkim na metodzie dogmatycznej, a więc egzegezie przepisów. Do pojęcia dekodyfikacji odwoływał się niejednokrotnie nieodżałowany Zbigniew Radwański. Cenne uwagi na ten temat przedstawiają również przy różnych okazjach Fryderyk Zoll oraz Konrad Osajda. Warto także zwrócić uwagę na niektóre artykuły zebrane w tomie 50 lat kodeksu cywilnego. Perspektywy dekodyfikacji, których autorzy odnosili się do kwestii dekodyfikacji w ramach poruszanych problemów dogmatycznych. Kompleksową analizę dotyczącą zagadnienia niektórych spośród dekodyfikujących prawo cywilne skutków konstytucjonalizacji opublikował natomiast Mateusz Nocuń.

Powyższy krótki przegląd dostępnej literatury potwierdza, że w naszym kraju nie dokonano dotychczas próby całościowego opisania zjawiska dekodyfikacji prawa cywilnego w Polsce. Chęć zmierzenia się z tym wyzwaniem i zapełnienia owej luki jest zatem – jak już kilkakrotnie wspomniano – jednym z głównych powodów podjęcia tego tematu i przedstawienia niniejszej analizy. Natomiast próba ta nie byłaby możliwa, gdyby nie istnienie przebogatej literatury cywilistycznej, traktującej o historii oraz teraźniejszości instytucji i rozwiązań prawnych, które służyć mogą za przykłady występowania zjawiska dekodyfikacji.

3. Układ pracy

Wraz z postępem badań narastały wątpliwości co do tego, jaki ostatecznie kształt powinna przybrać niniejsza praca. Jedynym dość oczywistym i niezmiennym punktem w kolejnych koncepcjach było wyodrębnienie i opisanie w rozdziale pierwszym zagadnień teoretycznych, w tym zwłaszcza przedstawienie w nim samego pojęcia dekodyfikacji oraz własnych prób stypizowania tego zjawiska. Problemy szczegółowe, tj. poszczególne zagadnienia relacji Kodeksu cywilnego do innych źródeł prawa cywilnego oraz całego prawa prywatnego, mogły natomiast zostać ujęte według kilku różnych kluczy. Klucz chronologiczny byłby prosty tylko z pozoru. Opisywanie kolejnych elementów interesującego nas zjawiska dekodyfikacji w taki właśnie sposób doprowadziłoby do pewnego chaosu i czytelnik miałby zapewne niemałą trudność w odnajdywaniu się w gąszczu wydarzeń, raz odnoszących się np. do prawa pracy, potem do niektórych instytucji prawa rzeczowego, następnie z powrotem do prawa pracy, a nagle np. do historycznego już problemu obrotu uspołecznionego. Inną możliwą opcją było ujęcie czysto problemowe, np. według klucza systematyki kodeksowej. Mankamentem takiego rozwiązania byłoby jednak to, że o ile łatwo byłoby zaklasyfikować niektóre z omawianych zagadnień do poszczególnych części prawa cywilnego (np. rzeczowego czy zobowiązań), o tyle w przypadku problemów bardziej złożonych (jak np. zagadnienie prawa konsumenckiego) podobna klasyfikacja okazałaby się dalece niewystarczająca. Ponadto trudno byłoby w takim układzie znaleźć miejsce dla tych obszarów regulacji prawnej, które z zakresu prawa cywilnego wyodrębniły się już na dobre, czego najlepszym przykładem będzie prawo pracy. Możliwe było ponadto zastosowanie systematyki opartej na rodzaju pozakodeksowych aktów prawnych, które zawierają rozwiązania z zakresu prawa cywilnego i tym samym dekodyfikują je, w szczególności zaś na zaproponowanym w rozdziale pierwszym rozróżnieniu kilku typów takich aktów szczególnych. Tutaj z kolei problemem byłaby niewątpliwie trudność z precyzyjnym określeniem owych typów.

Z powyższych względów zdecydowałem się na zastosowanie w tej pracy klucza mieszanego. W rozdziale drugim, zatytułowanym Punkt wyjścia, opisany został ogólny problem zakresu normowania Kodeksu cywilnego w chwili, gdy wchodził w życie. Wskazane zostały przyczyny, dla których wiele tradycyjnych obszarów cywilistycznej regulacji nie zostało objętych ramami Kodeksu. W szczególności omówiony został wpływ oficjalnej politycznej ideologii doby PRL na kształt i zakres Kodeksu cywilnego. Tutaj również opisane zostały zagadnienia związane z tymi gałęziami prawa prywatnego, które w czasie, gdy Kodeks cywilny powstawał, albo już ostatecznie utraciły, albo też niebawem miały utracić istotniejsze związki z kodyfikacją cywilną i współcześnie wcale lub prawie wcale nie traktuje się ich jako części prawa cywilnego sensu stricto. W tym kontekście nie można również było pominąć starego problemu prawa handlowego i zagadnienia jego łączności lub też oddzielenia od prawa cywilnego. Opisanie owych istniejących równolegle do prawa cywilnego obszarów regulacji lub też jedynie osobnej refleksji prawniczej pozwoliło na skupienie się w kolejnych rozdziałach właśnie na prawie cywilnym w wąskim rozumieniu; tematem rozważań są zatem przede wszystkim instytucje i przepisy bez wątpienia zaliczane do wąsko rozumianego prawa cywilnego, które zostały z Kodeksu cywilnego wyłączone lub też powstały od zera poza jego ramami głównie w czasach III Rzeczypospolitej, lub też ich dekodyfikacja została niedawno przypieczętowana bądź znacznie pogłębiona. To kryterium jednakże nie zawsze okazywało się wystarczające. Na przykład odnośnie do problematyki umowy przewozu należy stwierdzić, że jej daleko posunięta dekodyfikacja miała miejsce już w czasach II Rzeczypospolitej; omówienie tego zagadnienia w rozdziale czwartym jest powodowane przede wszystkim wielkimi zmianami w tej dziedzinie, jakie dokonały się za sprawą prawodawstwa Unii Europejskiej. Dla odmiany zagadnienia związane z najmem lokali mieszkalnych są obecnie dużo mocniej osadzone w Kodeksie (a przynajmniej w prawie cywilnym w ogóle), niż to miało miejsce w czasach poprzedniego ustroju. Tym samym więc trzeba podkreślić, że rozdziały te stanowią przede wszystkim próbę opisania obecnej rzeczywistości w prawie cywilnym za pomocą pojęć i kryteriów określonych w rozdziale pierwszym.

Sam podział zagadnień dotyczących obecnego stanu rzeczy w polskim prawie cywilnym na rozdziały trzeci i czwarty dokonany został według kryterium przedmiotowego. W rozdziale trzecim wskazane zostały instytucje prawa cywilnego, których całościowa (lub też niemal całościowa) regulacja umiejscowiona jest dziś poza Kodeksem cywilnym. Rozdział czwarty traktuje o instytucjach, które co prawda znajdują do dziś oparcie w przepisach Kodeksu, jednakże doczekały się również rozbudowanej regulacji szczególnej.

Liczba zagadnień, które klasyfikowałyby się do ujęcia w ramach zaproponowanego podziału, jest bardzo duża, stąd też dla zachowania jasności wywodu i uniknięcia zanudzenia czytelnika konieczne stało się dokonanie pewnego wyboru. Podstawowym kryterium tej selekcji była chęć wskazania różnorodności problemów, które mieszczą się w ramach zjawiska dekodyfikacji. Stąd też mowa będzie nie tylko o instytucjach o kapitalnym znaczeniu dla praktyki, takich jak sprzedaż konsumencka czy prawo osobnej własności lokalu, ale także o kilku cywilistycznych marginaliach, które również z takich lub innych przyczyn należy uznać za zdekodyfikowane. Rzecz jasna, każdy dokonany przez autora dobór opisywanych zagadnień, siłą rzeczy subiektywny, może – a być może nawet powinien – wzbudzać kontrowersje. Dlatego przy każdym przykładzie podane zostało uzasadnienie, dlaczego właśnie on znalazł się na kartach tej pracy.

Ostatnią częścią jest podsumowanie, w którym raz jeszcze podkreślone zostaną tezy postawione w rozdziale pierwszym, jak również te, które w różnym natężeniu przewijać się będą przez rozdziały od drugiego do czwartego. Tutaj też następuje próba odpowiedzi na zasadnicze pytanie o stopień skodyfikowania lub też zdekodyfikowania polskiego prawa cywilnego w drugiej dekadzie XXI stulecia, zaproponowana zostaje typologia (a zarazem chronologia) przyczyn postępującej dekodyfikacji oraz ma miejsce ryzykowna próba postawienia prognozy na przyszłość.

Dodać wreszcie należy jedną uwagę natury technicznej, dotyczącą sposobu zapisu pojęcia mającego dla tej pracy centralne znaczenie. „Kodeks cywilny” oznaczać może bowiem na jej kartach zarówno pewien typ ustawy, jak i – przede wszystkim – konkretny akt prawny, tj. polską ustawę z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Dla rozwiania wątpliwości odnośnie do tego, czy chodzi o kodeksy cywilne w ogóle, czy o obowiązującą ustawę polską, w tym drugim przypadku stosowany będzie konsekwentnie skrót „KC”, zamiennie z wyrazem „Kodeks” pisanym – zgodnie z tytułem ustawy – wielką literą. Analogicznie na kartach pracy wystąpią również skróty takie jak „KZ” czy też „KRO”. Zapis taki, choć rzadziej spotykany w literaturze, ma ten walor, że jest w pełni kompatybilny z powszechnie stosowanymi oznaczeniami innych kodeksów cywilnych właśnie w postaci skrótów złożonych z wielkich liter, takimi jak „CMBC”, „ABGB” czy też „BGB”.

4. Inspiracje

Problematyka, która stała się ostatecznie przedmiotem tej pracy, przewijała się przez pola moich studiów od dłuższego czasu, skupiając coraz więcej badawczej uwagi. Gdy wątek dekodyfikacji stał się w nich niemalże stale obecny i samo zebranie dotychczasowych refleksji konstytuowało niezły przyczółek do stworzenia całościowej analizy, impuls do podjęcia takiego wysiłku dał mi mój mistrz, prof. Tomasz Giaro. Bez jego wsparcia, rad, jak również możliwości inspirowania się jego naukowym dorobkiem, ta praca z całą pewnością nie mogłaby powstać. Ponadto nie sposób nie wspomnieć, że moje studia nad problematyką dekodyfikacji prawa cywilnego odbywały się równolegle z badaniami podjętymi w Krakowie w ramach sfinansowanego przez Narodowe Centrum Nauki projektu grantowego, którego kierownikiem jest ks. prof. Franciszek Longchamps de Bérier. Wymiana spostrzeżeń i doświadczeń towarzysząca naszym pracom była dla mnie niezwykle cenna i pozwoliła niejednokrotnie zweryfikować zasadność własnych spostrzeżeń. To m.in. w ramach wspomnianego projektu powstała książka Dekodyfikacja prawa prywatnego. Szkice do portretu, której mam przyjemność być współautorem i która stanowi częściowe przynajmniej podsumowanie wspólnych poszukiwań.

Możliwość zaprezentowania swoich tez, poddania ich życzliwej krytyce i przedyskutowania miałem stale dzięki kontaktowi z moimi kolegami z Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. W tym miejscu szczególnie chciałbym podziękować dr. Witoldowi Borysiakowi, dr. Aleksandrowi Grebieniowowi, mgr. Mateuszowi Nocuniowi, mgr. Bartoszowi Woźniakowi, mgr. Michałowi Tutajowi, a także studentom uczestniczącym w seminarium z prawa rzymskiego i porównawczego w naszej Katedrze Europejskiej Tradycji Prawnej. To właśnie pytania i komentarze studentów niejednokrotnie stawały się inspiracją do dalszych poszukiwań, a ich intuicje pozwalały zweryfikować wiele zbyt pochopnie sformułowanych tez. Szersza, bo międzyośrodkowa dyskusja nad podstawowymi tezami tej pracy miała miejsce na V Warsztatach Metod Romanistycznych w Nieborowie w listopadzie 2016 r., gdy w pocie czoła pisałem pierwotny tekst. Za celne uwagi i owocną dyskusję dziękuję w szczególności prof. Wojciechowi Dajczakowi,
dr. Janowi Andrzejewskiemu, mgr. Tymoteuszowi Mikołajczakowi, dr. Jakubowi Szczerbowskiemu i mgr. Kamilowi Stolarskiemu.

Specjalne podziękowania kieruję do mojego przyjaciela, dr. Krzysztofa Koźmińskiego – pomimo teoretycznego oddalenia między dziedzinami, którymi się zajmujemy, podzielamy różne badawe intuicje, a wiele nierzadko burzliwych dyskusji, odbytych przez nas w czasie przygotowywania tej książki, z pewnością wpłynęło na jej ostateczny kształt.

Wreszcie raz jeszcze wskazać trzeba na ks. prof. Franciszka Longchamps de Bériera, który nie tylko prowadził równolegle badania nad tą samą tematyką i chętnie dzielił się swoimi spostrzeżeniami, ale także, jako recenzent tej książki, wniósł wiele uwag, które są nie do przecenienia.

Tym wszystkim osobom, dzięki którym miałem możliwość oraz chęć gruntownego przemyślenia moich pomysłów i tez, raz jeszcze bardzo serdecznie dziękuję.