BARBIZON, listopad

Janusz Przetacznik

Copyrights to:

Wirtualne Wydawnictwo „Goneta” Aneta Gonera

www.goneta.net

ul. Archiwalna 9 m 45, 02-103 Warszawa

Korekta: Katarzyna Kwiatkowska

katadr@interia.pl

Okładka: Krystyna Grzegocka

kryselhilda@o2.pl

Redakcja: Aneta Gonera

wydawnictwo@goneta.net

ISBN: 978-83-62041-29-9

Wydanie I

Warszawa, listopad 2010

Tekst w całości ani we fragmentach nie może być powielany ani rozpowszechniany za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych, w tym również nie może być umieszczany ani rozpowszechniany w postaci cyfrowej zarówno w Internecie, jak i w sieciach lokalnych bez pisemnej zgody posiadacza praw autorskich.

Konwersja do epub A3M Agencja Internetowa

Od redakcji:

Janusz Przetacznik — urodzony i zamieszkały w Krakowie, z wykształcenia i zawodu prawnik. Zainteresowania: literatura, sztuka, muzyka, podróże. Wiersze pisuje od wielu lat, w większości tylko „do szuflady”. Tematyka tych wierszy jest różnorodna: religijna, patriotyczna, rodzinna, liryczna. Wcześniej autor stosował w swych wierszach różnorakie formy: od sonetu poprzez tzw. biały wiersz do prostych rymowanek, które mogłyby stanowić teksty piosenek. Niektóre z tych wierszy zostały opublikowane (najczęściej pod pseudonimem) w prasie, w kilku antologiach poezji, a także w niektórych internetowych witrynach literackich.

W 2000 roku autor wydał w USA tomik, a właściwie swoją antologię, zatytułowaną „Dotykanie Ziemi” (Wydawnictwo Wici, Chicago, 2000), zawierający wybór jego wierszy z całego okresu ich powstawania.

W kwietniu 2010 roku został wydany przez Goneta.net w formie e-booka tomik poezji pt. „Pozostało”. Wiersze tam zamieszczone dotykają dylematów religijnych, lirycznych oraz sprawy przemijania, nieubłaganego constance w istnieniu ludzkości. Autor zadaje pytania o człowieczeństwo, o miłość, nawiązuje dialog m.in. z takimi poetami, jak Rilke i Baudelaire poprzez odpowiedzi na ich strofy. Odnajduje również przyjemność z odkrywania dźwięków w ich słownych opisach. Jego teksty inspirowane są m.in. Rilkem, Baudelairem oraz Eliotem i Szekspirem. Na pewno wielu odnajdzie na tych kartach opisy, do których przyzna się jako do swoich własnych. W przedmowie do „Pozostało” zapowiedziany został zbiorek prozy poetyckiej pt. „Barbizon, listopad”.

„BARBIZON, listopad” — to wspomnienia z pobytu Autora we Francji ujęte w formie prozy poetyckiej. Na tych kilku stronicach pojawiły się emocje towarzyszące Autorowi podczas podróży do Francji i powrotu do rodzinnego Krakowa. Mocno czuć tu rozdarcie między przywiązaniem do ukochanego miasta, a miejscem pełnym wspomnień szczęścia osobistego. Tekst ma formę listu pisanego do ukochanej, w którym wspomina wszystko to, co najbardziej zapadło mu w pamięć z tej podróży,a zwłaszcza do Barbizon, nawet kalekiego chłopca z peronu stacji metra Chatelet-les Halles w Paryżu. Autor łączy francuskie wspomnienia z szarością rodzinnego Krakowa, do którego wraca z miłością do swojego miejsca zamieszkania, ale też ze spokojem i pogodzeniem się z przemijaniem.

„Zmienić adres, to jest zmienić przeznaczenie”

(Singer)

A wszystko to zajęło mój umysł, moją pamięć któregoś listopadowego dnia w miasteczku Barbizon, znanym historykom sztuki, gdzieś pomiędzy Melun, a Fontainebleau, mniej więc godzinę drogi od Paryża.

Wiem, że pamiętałabyś nasz paryski pokoik, nasze siódme niebo. Śpiewałaś czasami swoim niskim głosem tę piosenkę-pytanie „Et si tu n’existais pas”1. Śpiewałaś to do mnie gdy było ci smutno, nie wiedziałem dlaczego. A ja nie bez złości odpowiadałem: „przecież jestem, jestem”. „Jak długo jeszcze, no jak długo?”. To twoje oczy — tak myślę dzisiaj — mówiły za ciebie (nie widziałem tego, nie widziałem).

W tej kafejce na rogu rue de Chabrol i St.Lazare stara właścicielka częstowała nas Bachem przyprawionym Mozartem, polanym Vivaldim, do popicia był Bizet. Stary magnetofon ledwie zipał, gdy Maria Callas raczyła nas znowu swoją „Habanerą”. Na ścianach reprodukcje podmalowane much puentylizmem: Renoiry, Monety, zboża w Arles. A pomiędzy nimi straszyła ślubna fotografia rodziców Rilkego. Wtedy myślałem: „To musi być chyba tylko reprodukcja. Bo skąd ta baba mogłaby mieć oryginał zdjęcia, które było zrobione dobre sto lat temu?”. Czy wiesz? Postanowiłem zbadać bliżej sprawę i okazało się, że to był oryginał!

Jakie to dzisiaj ma dla nas znaczenie? Tylko w mojej pamięci gdzieś się zawieruszyło, gdy czasem czytam listy tych dwojga: Rainera i Lou.

CZYTAJĄC RILKEGO

* * *

Pomyśl: może by już wtedy dowiedzieli się wzajem,

jakie by cuda mogli podzielić ze sobą. —

Lecz gdy on z wolna zacieśniał się późnych lat krajem,

była wschodzącym dzieckiem, zaledwie przyszłą osobą.

(Rainer M. Rilke)

Nie posągowo piękna, o tygrysim spojrzeniu,

wzejdzie — nie mnie — kobietą, tak bardzo kobiecą,

że aż dziewczęcą niemal w swojej kobiecości.

Dla mnie już na zawsze tylko we wspomnieniu,

tych cudów, co jak ptaki na zimę odlecą

by się spełnić gdzie indziej

w miłości, w nicości.

* * *

Ty jesteś świętem moich dni świątecznych.

(z listów Rainera M. Rilkego do Lou)

Czyli, że szare były wszystkie te poranki,

te południa ponure, wieczory tak ciemne,

zanim w kalendarzu dni ,może nazbyt wielu,

jedno święto spotkania zabłysło czerwienią.

Lecz świętować rok cały? Albo całe życie?

Wszak nie zabraniają tego dekalogi —

(już widać zgorszone miny moralistów).

Czy więc dni, te wszystkie przeżywane wspólnie

nie są świętem? Bo przecież wielbią się nawzajem

jedno drugie, a myśli ich niczym modlitwy

są jednako prośbą, skargą, dziękczynieniem.

Czy to nie jest świąteczne wielkie świętowanie,

po którym, gdy nastąpią kiedyś dni powszednie,

to jakby koniec świata odtrąbiono nagle?

* * *

Na jakim nas rozpięto instrumencie?

Jakiż to skrzypek trzyma nas w swym ręku?

(Rainer M. Rilke „Pieśń miłosna”)

Ty taka cicha

ja krzyczący ciszą

Słyszysz? Ktoś za ścianą

gra na fortepianie

Das Wohltemperiertes Klavier

Ale ty słuchasz teraz Vivaldiego

allegro – adagio – allegro

Bo to już jesień

a więc opadają twe westchnienia do mnie

już ich nie podniosę.

My rozpięci jak żuraw na pochmurnym niebie

odlecimy w przeciwne obce sobie strony

* * *

Wpierw: strzeż się zasadzić

mnie w sercu twym. Za prędko wybujałbym w górę.

(Rainer M. Rilke z „Sonetów do Orfeusza” XVI)

Już się nie obawiaj, już gleba spękana —

jakże mi w niej rosnąć?

Już nie będzie liści, kwiatu, ni owocu.

Już się nie obawiaj — nie przyjdzie czas plonu.

Nie bój się, że drzewo wybuja ostatnią

obfitością konarów, które cię oplotą —

nie bój się, zbyt już wyschła dla konarów gleba.

Nie musiałaś więc strzec się zasadzić mnie w sercu.

I nie musisz odlecieć dziś w dalekie światy,

by na oceanie niespokojnym miłości

nie odnaleźć nigdy swojej własnej wyspy.

* * *

Nie szukały się w nas dwie połowy; to zaskoczona jedność

rozpoznawała siebie ze zdumieniem w drugiej, nieobjętej

jedności.

(z listów Lou do Rainera M. Rilkego)

Miła moja! Pamiętasz, Platon o nas mówił:

byliśmy już jedno, a gdy nas rozdzielił

los wściekle zazdrosny, to szukanie siebie

było niepojęcie cudowną miłością.

Odnaleźliśmy się, ażeby się stracić.

Platon milczy o tym lecz my już to wiemy.

* * *

Spis treści

Start