Edward Zyman

Gdy krzywe jest proste

Powieść dla młodzieży

EDWARD ZYMAN

GDY KRZYWE JEST PROSTE

Wydawnictwo RW2010 Poznań 2011

Redakcja Joanna Ślużyńska

Korekta Maciej Ślużyński

Redakcja techniczna zespół RW2010

Okładka RW2010

Copyright © Edward Zyman 2011

Copyright © for the Polish edition by RW2010, 2011

Wydanie I

ISBN 978-83-63111-46-5

Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie całości albo fragmentu – z wyjątkiem cytatów w artykułach i recenzjach – możliwe jest tylko za zgodą wydawcy.

Aby powstała ta książka, nie wycięto ani jednego drzewa.

RW2010, os. Orła Białego 4 lok. 75, 61-251 Poznań

Dział handlowy: marketing@rw2010.pl

Zapraszamy do naszego serwisu: www.rw2010.pl

Nazywam się Caroline Prajs

Mam siedemnaście lat i nazywam się Caroline Prajs. Właśnie tak: Caroline, a nie Karolina. To nie fanaberia ani bezmyślne naśladowanie mody. W dokumentach stoi czarno na białym Caroline, bo urodziłam się w Toronto, a tam, w Kanadzie, imię Karolina byłoby dla urzędnika co najmniej dziwne. Tak jak dziwna okazała się Caroline w Zielonej Górze. Gdy mama przyprowadziła mnie po raz pierwszy do szkoły podstawowej, sekretarka wpisała przy moim nazwisku Karolina, a dowiedziawszy się, że pisownia mojego imienia jest inna, pobiegła do dyrektora.

– U nas pani córka będzie Karoliną – rzekła po powrocie głosem nieznoszącym sprzeciwu.

W efekcie rozmowę z dyrektorem odbyła także mama i okazało się, że pozostanę jednak Caroline. Z moją młodszą siostrą Casandrą, w domu nazywaną Kaśką, która urodziła się również w Toronto, problemu już nie było, podobnie jak nie będzie z Calinką czyli Całką, która przyszła na świat w Zielonej Górze. Ich imiona na tle popularnych dzisiaj Armand, Iwett, Karen, Lorett, Meliss, Mirell czy Scholastyk niczym specjalnym się nie wyróżniają i moje siostry mogłyby równie dobrze nazywać się Priscilla czy Vanessa.

Mama, Iwona Prajs, ładna szatynka, która – jak sama mówi – przez nieuwagę  przekroczyła czterdziestkę, jest osobą utkaną z zaskakujących przeciwieństw. Skłonna do wzruszeń, wykazuje jednocześnie niezwykłą przedsiębiorczość i konsekwencję w działaniu. Przebijającym z każdego jej spojrzenia i gestu subtelności oraz empatii towarzyszy mocny, wręcz stalowy charakter oraz przekonanie, że nie ma problemów nie do rozwiązania. To zapewne szczególnie spodobało się naszemu tatce, wtedy jeszcze młodemu emigrantowi, którego głęboka niechęć do komunistycznej Polski i wrodzona ciekawość świata zaprowadziły w początkach lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku najpierw do jednego z obozów dla uchodźców na terenie Niemiec, a później na drugą półkulę, do typowego dla Ameryki Północnej miasta, jakim jest Calgary. Tam, w pewną niedzielę po mszy, w której uczestniczyli wszyscy nowo przybyli (kościół był najważniejszym sponsorem i organizatorem ich życia w nowej ojczyźnie) poznał inteligentną, zgrabną i wyróżniającą się niebanalną urodą oraz ostrym jak brzytwa dowcipem panienkę. Iwona w pierwszej chwili w sposób programowy nie zwróciła na niego uwagi (to znaczy zwróciła, ale nie dała tego po sobie poznać), wyznawała bowiem zasadę, że zbyt przystojnych chłopców należy omijać z daleka, bo są niepoprawnymi amantami, którym nie należy ułatwiać ich niecnego procederu. Wszystko to wiem z długich rozmów z mamą, która do dzisiaj lubi powracać do swego dwunastoletniego pobytu w Kanadzie. Pojawiła się w niej w 1983 roku jako niespełna dwudziestoletnia dziewczyna, wraz z rodzicami i piętnastoletnim bratem – Piotrkiem. Ponoć dziadek Janek, wzięty dziennikarz i autor wielu książek, nigdy nie myślał o emigracji, ale po roku internowania, nie wierząc, by Polska w najbliższych latach mogła stać się normalnym krajem, zdecydował się na wyjazd. Chociaż nie była to wyłącznie jego decyzja. Podczas jednego ze spotkań z rodziną, której pozwolono na tak zwane „widzenie” w obozie w Nowym Łupkowie w Bieszczadach, zapytał najpierw babcię, a później mamę i jej brata, co sądzą o ewentualnym opuszczeniu kraju. Babcia zamarła w niemym przerażeniu, mama, która po dwukrotnie zdanym egzaminie wstępnym nie została przyjęta na studia (ze względu na „działalność polityczną ojca”), nie zgłosiła sprzeciwu, natomiast piętnastoletniemu Piotrkowi wyjazd jawił się jako najwspanialsza przygoda życia, czemu dał wyraz spontaniczną eksplozją radości. Obecny podczas widzenia oficer służby bezpieczeństwa obdarzył go pełnym wdzięczności uśmiechem.

– Niech pan nie triumfuje – zwrócił się do niego dziadek. – To zaledwie teoretyczne rozważania.

– Oczywiście, oczywiście – przytaknął skwapliwie esbek. – Chciałbym tylko poinformować, że jeśli podejmą państwo decyzję o emigracji, cała rodzina otrzyma paszporty w trybie przyśpieszonym.

I rzeczywiście, dotrzymał obietnicy: paszporty były do odbioru po tygodniu od złożenia wniosku o wyjazd, choć dziadek jeszcze przez kolejne dwa miesiące przebywał w więzieniu. Wszystko to wiem również dzięki mamie, a mówiąc precyzyjniej – dzięki jej pamiętnikom, które pewnego dnia odkryłam przypadkowo podczas odgruzowywania piwnicy i rozpakowywania nietkniętych od chwili przyjazdu z Kanady paczek. W jednej z nich, wśród pożółkłych już nieco papierów, znalazłam gęsto zapisaną, pełną skreśleń kartkę papieru podaniowego w kratkę. Był to brudnopis listu, podpisanego imieniem mamy. Zaczęłam czytać.

Kochany Tatusiu! Jest to mój pierwszy list w życiu, jaki piszę do Ciebie. Nigdy przedtem nie było takiej potrzeby, znajdowałeś się przecież zawsze obok mnie. Poza tym nie miałam wystarczająco dużo odwagi, by napisać do Ciebie cokolwiek. Wiedziałam, jak surowym jesteś krytykiem, a mój styl był daleki od doskonałości. Zdecydowanie bardziej wolałam prowadzić z Tobą długie rozmowy w pokoju wypełnionym książkami. Żartowałeś często, że to najbardziej zaludniony pokój świata. Dzisiaj widzę, jak silny ślad rozmowy te pozostawiły w mojej psychice. Za każdym razem, gdy mam jakiś problem, zadaję sobie pytanie: co Ty byś zrobił w podobnej sytuacji? Jakiej udzieliłbyś mi rady?

Tak naprawdę nie bardzo wiem, od czego zacząć. Moje życie dziś to jeden wielki problem, z którym nie mogę sobie poradzić. Najbardziej martwi mnie zbliżająca się matura. Teraz Twojej pomocy brak mi najbardziej. Jak jest z matematyką, nie będę się rozpisywać, bo to moja pięta achillesowa, którą dobrze znasz. Bardzo chciałabym Ci zadać wiele pytań dotyczących polskiego i historii. Pozwoliłyby mi one uporządkować moją wiedzę, która przypomina bogaty, ale mocno zaniedbany czy raczej nieuporządkowany ogród. Niemal codziennie zasypiam z obawą, że moi wspaniali wychowawcy wiedzą o tym i nie dopuszczą mnie do matury. Ale gdy budzę się rano, przestaję się mazgaić i biorę się ostro do pracy.

Tatusiu, tak bardzo mi brak Ciebie i Twojego głosu. Czasami mam wrażenie, że zapomniałam, jak wyglądasz, a już zupełnie nie potrafię sobie wyobrazić Ciebie z brodą, o której wspomniałeś w swoim ostatnim liście.

Często zamykam się w bibliotece i przeglądam książki, które były całym Twoim światem. Ostatnio przeczytałam po raz kolejny Twoją uroczą, pełną zabawnych sytuacji i dowcipnych dialogów opowieść o naszej rodzinie oraz książeczkę z wierszami dla dzieci. Choć staram się utrzymać swoje emocje na wodzy, podczas lektury rozbeczałam się jak dziecko. Na szczęście nikt tego nie widział, bo Piotrek był na podwórku, a mama jeszcze nie wróciła z pracy.

Dopiero teraz, gdy jesteś od nas tak daleko, wiem ile było prawdy w Twoich słowach. Ciągle rozpamiętuję nasze rozmowy, słyszę Twój głos i staram się patrzeć na świat, na to co nas dzisiaj otacza, Twoimi oczami. Często czuję się winna i mam do siebie pretensję o to, że byłam zbyt zajęta swoimi sprawami. Przecież wiedziałam dobrze, że gdy tylko zapukam do Twojego pokoju, z uśmiechem oderwiesz się od swoich zajęć i z uwagę mnie wysłuchasz. Że nigdy nie zlekceważysz moich trosk i kłopotów.

Jak przyjadę z mamą, uściskam Cię gorąco, a Ty mi powiesz, co myślisz o moich planach. Chciałabym studiować filologię polską, psychologię albo pedagogikę. W głębi duszy wiem, co mi doradzisz, ale chciałabym bardzo usłyszeć to od Ciebie.

Mam sporo innych pytań, ale nie chcę zanudzać Cię moimi problemami, bo tam, gdzie jesteś, masz przecież wiele swoich. Piotrek wydoroślał, ale jemu także bardzo brak Ciebie. Gdybyś był w domu, może mniej interesowałby się piłką, a bardziej – nauką.

Mama jest naprawdę wyjątkowa. Nigdy nie podejrzewałam, że znajdzie w sobie tyle siły. Powiedziała mi kiedyś, że to dlatego, że Ty jesteś taki dzielny. Jestem z Ciebie dumna i kocham Cię bardzo. Do szybkiego zobaczenia.

Twoja Iwonka

Czytałam ten list ze ściśniętym sercem. Dopiero on uświadomił mi, co się tak naprawdę stało w Polsce w nocy z dwunastego na trzynastego grudnia 1981 roku. Dotychczas tamte dramatyczne wydarzenia odbierałam bezosobowo, jako jedno z historycznych wydarzeń, które stanowiło doświadczenie poprzednich pokoleń. Czytając słowa mamy, poczułam, że to są też moje przeżycia i problemy, że ja jestem tą osiemnastoletnią dziewczyną, którą we własnym kraju brutalnie oddzielono na rok od ojca, co tak bardzo zmieniło losy całej rodziny.

Wracam jednak do pierwszego spotkania moich rodziców na obczyźnie. Urażony w swej młodzieńczej dumie przystojny Jarek – któremu wówczas z całą pewnością nie przyszło do głowy, że z ostentacyjnie ignorującą go panną w niezbyt dalekiej przyszłości będzie aż miał trójkę uroczych (określenie mamy) dzieci – podjął wyzwanie. Postanowił mianowicie, że ta ledwie tolerująca go nieznajoma dziewczyna musi zostać jego żoną. I dopiął swego. Wyznał jej to kiedyś po latach, stwierdzając, że gdyby podczas pierwszego spotkania potraktowała go inaczej, mniej obcesowo, pewnie nigdy nie byliby razem.

– A więc jesteśmy zupełnie przypadkowym małżeństwem – skwitowała to zaskakujące wyznanie mama i rzuciła w tatkę trzymaną w ręce lalką Barbie. „Przygodny” mąż schwycił ją zgrabnie w locie.

– Ale jakiż to był wyjątkowo szczęśliwy przypadek – odpowiedział z uśmiechem, co natychmiast rozładowało nadciągającą burzę.

Znowu poleciałam w dygresję, a jeszcze przecież nie dokończyłam portretu mamy. W relacjach z naszą trójką nigdy nie odwołuje się do prymitywnego argumentu siły i nie mnoży bezmyślnych zakazów, uważając, że znacznie skuteczniej działa mądra perswazja. Może dlatego żadnej z nas nie przyszło nigdy do głowy, by lekceważyć jej polecenia. Choć trzyma nas krótko – jest naszym prawdziwym przyjacielem. Kiedy zachowujemy się nieznośnie, nazywa nas wyjątkowo męczącymi dziećmi, co jest najprawdziwszą prawdą. Z kolei nasz tatko, Jarosław Prajs, to wysoki, silnie zbudowany, postawny blondyn o wyjątkowych umiejętnościach. Polegają one na tym, że jako technik budowlany potrafi zrobić wszystko.

Po przyjeździe z Kanady zamieszkaliśmy najpierw w centrum Zielonej Góry, w wynajętym mieszkaniu, w którym siedzieliśmy sobie niemal na głowie, ale już po kilku miesiącach przenieśliśmy się do Drzonkowa, gdzie na pięknym, ustronnym osiedlu domków jednorodzinnych, niemal w samym lesie, tatko wypatrzył działkę z rozpoczętą budową. Wspólnie z przyjacielem szybko ukończyli dom i wkrótce mogliśmy zamieszkać we własnym gniazdku, co było nie tylko moim marzeniem. Urządzeniem domu zajęła się mama, z zawodu projektantka wnętrz. Po powrocie do Polski została wprawdzie księgową, ale to zupełnie inna historia, o której opowiem nieco później.

Piesa to boli

Pierwszy okres w Polsce był dla mnie prawdziwą drogą przez mękę. W szkole, w której pojawiłam się w drugim półroczu czwartej klasy, łapałam się na tym, że myślę wciąż po angielsku, a język polski odsłaniał przede mną tak wiele zasadzek, że bałam się go bardziej niż matematyki, która stanowiła dla mnie zawsze jedną wielką pułapkę, czy raczej labirynt bez wyjścia. Było to oczywiste, bo matematyka w równorzędnej klasie w Kanadzie to raczej zabawa niż nauka. Polska szkoła wyprzedzała tę moją w Milton o kilka lat świetlnych. Poza tym mówiłam dziwnym, ciężkim akcentem, myliłam przypadki, rodzaje i końcówki. Zwroty typu „widziałam dwa dzieci” czy „piesa boli, jak go ciągnąć za ogon” znajdowały się u mnie na porządku dziennym. Choć nauczyciele okazywali mi wiele serca, czułam się w szkole przeraźliwie obco. Tym bardziej że mimo dramatycznych wysiłków, w pierwszym roku z trudem dawałam sobie radę.

– To nie powód do rozpaczy, Carolciu – uspokajała mnie mama. – Po pierwsze nawet gdybyś musiała powtarzać klasę, nie byłaby to żadna tragedia, takie sytuacje zdarzały się najlepszym. A po drugie im intensywniej popracujesz teraz, tym lepsze plony zbierzesz w następnych latach.

Wywód mamy wydawał się logiczny, ale moje samopoczucie poprawił w niewielkim stopniu. Każdego wieczora, zasypiając z głową pełną niespokojnych myśli, marzyłam o jak najszybszym powrocie do Kanady. Początkowo czytałam niemal wyłącznie książki po angielsku, które przywiozłam z Toronto, oraz oglądałam na okrągło moje ulubione filmy, głównie zabawne bajki Walta Disneya. W telewizji odruchowo szukałam kanałów anglojęzycznych. W ogóle świat, który roztaczał się za oknem, niespecjalnie mnie interesował. Mama była załamana. Starała się mnie pocieszać na wszelkie sposoby, ale zdawała sobie sprawę z nieskuteczności swoich wysiłków. Zdecydowanie mniejsze kłopoty sprawiała Casandra, dla której nowy świat posiadał znacznie więcej zalet niż wad. Tatko uspokajał mamę, twierdząc, że adaptacja do nowych warunków, zwłaszcza w moim wieku, nigdy nie jest bezbolesna i że wkrótce wszystko się unormuje. „To tylko kwestia czasu, kochanie” – mówił i ze zdwojoną energią podejmował wysiłki, by rozwiązać podstawowe dla rodziny sprawy bytowe. A ja byłam ciągle i tu, i tam. Bardziej nawet tam niż tu. Ponieważ początkowo nie mieliśmy komputera, pisałam do moich szkolnych przyjaciół w Kanadzie długie listy, na które, poza jednym wyjątkiem, nie dostawałam żadnych odpowiedzi. Okazało się, że pokonywanie tak znacznych odległości przy pomocy konwencjonalnej poczty jest praktycznie niemożliwe. Po kilku latach, gdy już mogłam słać maile – nie było do kogo. Czas zrobił swoje. Zresztą polska codzienność pozostawiała mi coraz mniej czasu na rozpamiętywanie przeszłości. A jednak mimo wszystko dość długo swój pobyt w Zielonej Górze traktowałam jako ciekawy epizod, stanowiący odstępstwo od normy, czyli Kanady. Byłam niemal w stu procentach przekonana, że któregoś dnia wydarzy się coś niezwykłego i wylądujemy na lotnisku w Toronto. Mijały jednak dni, tygodnie, miesiące i lata, a Toronto Pearson International Airport nie przybliżał się do mnie ani o milimetr. Jednak Kanada, jak miało okazać się później, nie zniknęła z mojego życia całkowicie.

Moja przyjaciółka Jolka, Gregory Peck i przede wszystkim Machej

A wszystko zaczęło się bardzo niewinnie. Najpierw przy śniadaniu mama spytała mnie, co zamierzam robić podczas wakacji. Zdziwiona, nie bardzo wiedziałam, o co chodzi. Na początku stycznia wakacyjne plany były dla mnie czymś tak odległym jak, by użyć obrazowego określenia, problem życia na Marsie czy technika rozmnażania się pierwotniaków. Odpowiedziałam zatem, że jeszcze nie wiem i dopijając pośpiesznie herbatę, pobiegłam na przystanek. Tu czekała już na mnie mocno zaniepokojona i przemarznięta Jolka.

– Niewiele brakowało, a obejrzałybyśmy autobus od tyłu! – prychała gniewnie. – Czy ty nigdy nie nauczysz się punktualności?

– Nauczę, nauczę – próbowałam udobruchać przyjaciółkę. – Zawsze z rana mam jednak kłopoty z Tytusem.

– Kłopoty z Tytusem, też mi wymówka.

– Wiem, wiem, nie przepadasz za psami.

– Carola, to nie ma nic do rzeczy. Myślę po prostu o tym, że nie jesteś w tym pięknym domu sama.

– To prawda, ale nie sądzisz chyba, że Tytusa wyprowadzi na spacer wiecznie zapracowana mama albo ścigający się z czasem mój biedny tatko.

– Carola, nie cierp za miliony. Jest jeszcze Casandra i Calinka.

– Zgoda na Casandrę, ale z Całką to już naprawdę przegięłaś. Przecież to jeszcze zupełny szkrab.

W tym momencie zza zakrętu wypadł autobus. Gdy podjechał na przystanek, wsiadłyśmy. W środku huczało jak w ulu.

– Cześć, bliźniaczki! Miałyście kolorowe sny? – Gregory Peck przywitał nas ze śmiechem, szarmancko ustępując miejsca.

– Przestań się wygłupiać – skarciła go Jolka. – Czyżbyś sądził, że jesteśmy w wieku przedemerytalnym?

– Dlaczego przed?

Jolka zamachnęła się trzymaną w ręku torbą, ale chłopak zrobił zgrabny unik.

– No, moja droga, kontroluj się. Byłaby to zbrodnia z premedytacją – uśmiech nie schodził mu z ust.

– Być może, ale każdy sąd by mnie uniewinnił.

– A to dlaczego?

– Nie słyszałeś? Jest specjalny program rządowy dotowany z funduszy unijnych – Jola zrobiła śmiertelnie poważną minę.

– Program? Jaki?

– Bezwzględnej likwidacji aktorskich falsyfikatów.

Parsknęłam głośnym śmiechem.

– No, Jureczku – siedzący obok Marek oderwał wzrok od książki. – Chyba powinieneś unikać z Jolą walki wręcz. Sugeruję metodę hetmana Czarnieckiego.

– Mam umykać przed kobietą?! – Jurek Gregory Peck wykonał teatralny gest. – Przenigdy!

– A zatem wróżę ci mroczną przyszłość, choć z drugiej strony wedle Ajschylosa „cierpienie jest nauką” – stwierdził filozoficznie Marek i ponownie pogrążył się w lekturze.

Po kilkunastu minutach autobus wjechał w wąskie uliczki centrum Zielonej Góry. Dzień zapowiadał się niezwykle obiecująco. Na niebie nie było najmniejszej chmurki. Styczeń tego roku przechodził sam siebie. Puszystą białą kołdrą otulił całe miasto, a z przykrytych śniegiem drzew i krzewów wyczarował prawdziwie baśniowy krajobraz. Jedynym mankamentem tej sielanki był widniejący w perspektywie parkowej alejki gmach naszej poczciwej budy. A w niej czekał na nas przede wszystkim Machej, matematyczny geniusz, który obok kosmicznej wręcz wiedzy dysponował niezachwianą pewnością, że perły swego błyskotliwego talentu rzuca przed nieprzyzwoicie leniwe wieprze, wykonując bezsensowny trud klasycznego Syzyfa. Obiektywnie rzecz biorąc, jego osąd, nie licząc wyjątków, pokrywał się z rzeczywistością w sposób idealny. Matematycznymi orłami nie byliśmy. Używając terminologii ornitologicznej, nie kwalifikowaliśmy się nawet do rodziny matematycznych wróbli, a naszą wiedzę – z zakresu układów równań, funkcji kwadratowych, wymiernych, trygonometrycznych, ciągów liczb, rachunku pochodnych, zagadek planimetrii et cetera – najtrafniej oddawała wdzięczna liczba zero, inaczej mówiąc null, totalna pustka, bezdenna nicość.

Machej mierzył nas swym krogulczym wzrokiem. Spod jego gęstej, siwej, prawdziwie lwiej grzywy patrzyły na nas czujne oczy bezlitosnego egzekutora. Wciśnięci w ławki najchętniej zapadlibyśmy się pod ziemię, ubrali czapki niewidki, poddali zabiegowi dematerializacji na czas trwania lekcji, która za każdym razem wracała do nas w koszmarnych, paraliżujących snach.

– I kto nam dzisiaj zaśpiewa jak z nut? – Machej przemierzał palcem listę nazwisk, a każdy z nas czuł niemal fizycznie ostrze jego zimnego lancetu. – Sądzę, a nawet jestem absolutnie pewny, że marzy o tym przyszłość polskiego filmu, pan Jerzy Cezary Mikoś, Gregorym Peckiem zwany. Prosimy najuprzejmiej do tablicy!

Jurek, uniósłszy się lekko, wyszeptał zbolałym głosem:

– Uczyniłbym to jak najchętniej, panie psorze, ale jestem dziś wyjątkowo niedysponowany. Od dwóch dni cierpię na nieznośną migrenę i, niestety, nie zdołałem powtórzyć materiału.

– Ależ to prawdziwy pech, mój panie – matematyk sięgnął do górnej kieszonki marynarki, z której wyjął ulubionego Watermana, po czym nachylił się nad dziennikiem i z pietyzmem wpisał przy nazwisku cierpiącego na ból głowy ucznia najbardziej popularną w klasie notę. – Jeśli w najbliższym czasie ta przykra dolegliwość nie ustąpi, maturę będzie pan mógł obejrzeć co najwyżej w dzienniku telewizyjnym. Jeśli, rzecz jasna, któryś z dziennikarzy tej szacownej instytucji zdecyduje się pofatygować do naszej, znanej nie tylko w Zielonej Górze, ale także w całej Polsce, kuźni matematycznych kadr.

Wysoka, smukła sylwetka Gregory Pecka zapadła w czeluść ławki.

– No, a kogo teraz poprosimy do tablicy? – ironizował dalej Machej. – Ostatnio azjatycka grypa odebrała możliwość publicznego zademonstrowania gruntownej wiedzy matematycznej panu Stefanowi Kocikowi, ale dzisiaj, na szczęście, widzimy go w jak najlepszym zdrowiu. Nie mylę się, prawda?

Stefan pokręcił przecząco swą ogoloną na zero głową.

– Niestety, panie psorze, pańskie rozpoznanie nie jest zbyt precyzyjne. Pojawiły się nieprzewidziane powikłania – rzekł zmaltretowanym głosem.

– Domyślam się, że musi to być coś niezwykle poważnego, skoro informując nas o tym, nie jest pan w stanie dźwignąćswego doczesnego jestestwa.

Stefan wstał i wyznał najspokojniej:

– Rzeczywiście, wszystkie członki odmawiają mi posłuszeństwa.

Machej był wyraźnie ubawiony.

– Jestem niemal pewien – powiedział, unosząc wskazujący palec prawej dłoni – że podobne, pełne galanterii i wyszukanych argumentów oświadczenia usłyszę od tych wszystkich, których zechcę dzisiaj w naiwności swojej odpytać. Nie mylę się, prawda?

Przypuszczenie profesora potwierdziliśmy z największą gorliwością.

– W tej sytuacji dalsze odpytywanie mija się z celem – stwierdził ze stoickim spokojem Machej i przystąpił do wyjaśniania pasjonujących właściwości funkcji wymiernych. Jego znudzony, przeniknięty rezygnacją głos świadczył sugestywnie o tym, że jakiekolwiek złudzenia, iż przyswoimy sobie przekazywane przez niego informacje, są mu całkowicie obce. Z wyraźną ulgą przyjął metaliczny głos dzwonka kończącego lekcję, po czym majestatycznym krokiem, nic nie widząc i nic nie słysząc, opuścił klasę.

Wakacyjne dylematy

– Wiesz, ty to masz słodkie życie. – Jolka, której zrelacjonowałam moją dzisiejszą rozmowę z mamą, nie ukrywała zazdrości. – Starsi pytają cię już w styczniu o wakacyjne plany; u mnie jest to nie do pomyślenia. Mam obowiązek robić to, co mi każą. Jadą na Mazury, więc ja muszę z nimi. Wybierają się w góry – ciągną mnie ze sobą. Zamarzy im się wyjazd do Wiednia, Paryża czy Madrytu – nie mam wyboru, muszę wraz z nimi uprawiać turystykę zagraniczną, poznawać nowe kraje i miasta, edukować się, jak mówi głowa rodu Ungerów.

– Wiedeń, Paryż, Madryt... rzeczywiście masz powody do zmartwień. Wyobrażam sobie, co by to było, gdyby zaoferowali ci w trybie przymusowym na przykład Hawaje albo Antyle. Czarna rozpacz...

Jolka popatrzyła na mnie swoimi zielonymi, wiecznie zdziwionymi oczyma.

– Nie drwij, przecież wiesz, o co mi chodzi.

– Nie wiem – zaprzeczyłam.

– Jak to nie wiesz. Nie przyszło ci do głowy, że może ja już nie jestem małą dziewczynką z pierwszej klasy i mogę mieć własne pragnienia? Własne plany, jak i z kim spędzić wakacje?

Wreszcie do mnie dotarło.

– A więc o to chodzi, nie potrafisz nawet na parę dni rozstać się ze swym ukochanym? To rzeczywiście poważny problem.

– Żebyś wiedziała.

– Nie dramatyzuj, żyjemy w XXI wieku, w czasie wielkiej rewolucji elektronicznej, masz internet, Skype, telefon komórkowy, możesz słać niestrudzenie esemesy – bezlitośnie znęcałam się nad przyjaciółką.

– Carola, o czym ty mówisz? Tak jakbym słyszała swoją mamę, albo jeszcze lepiej – babcię, która nie odrywa wzroku od telewizora. Wychowawczyni się znalazła. – Jolka była szczerze zmartwiona.

– No, dobrze – ulitowałam się nad nią. – Powiedz wreszcie, o co chodzi.

– Jarek jedzie na cały lipiec z przyjaciółmi w Bieszczady... takie wczasy w siodle – wyjaśniła.

– I ty byś oczywiście chciała jechać z nim.

– No, właśnie – kiwnęła głową z rezygnacją. – Ale w mojej sytuacji to senne marzenie. Starsi nigdy się na to nie zgodzą. Nawet nie mam odwagi im o tym powiedzieć.

Od pół godziny siedziałyśmy w ulubionej pijani czekolady Heban przy Sobieskiego i napychałyśmy się jabłecznikiem na gorąco, z lodami waniliowymi. Jolkę najwyraźniej zaintrygowało pytanie mojej mamy, na które ja właściwie nie zwróciłam uwagi. Odkąd zerwałam z Jackiem, który zaprosił na studniówkę jakieś ryże czupiradło z Technikum Ekonomicznego, było mi wszystko jedno, jak spędzę wakacje. Zostanę w Zielonej Górze, by opiekować się młodszymi siostrami i pomagać mamie w domu, czy też wyjadę dokądkolwiek – nie robiło mi różnicy. Dopiero teraz, smakując pyszności najlepszego cukiernika w mieście, uświadomiłam sobie, że pytanie mamy nie pojawiło się, ot tak sobie. Coś się za tym niewątpliwie kryło, ale nie miałam najmniejszego pojęcia co.

– No i co mi radzisz? – Jolka grzebała bezmyślnie widelczykiem w resztkach jabłecznika. – Powiedzieć im o tym?

– Masz nadzieję, że cię puszczą? – zapytałam.

– Wykluczone!

– Dlaczego tak sądzisz?

– Sama nie wiem, ale tak będzie.

– Ale dlaczego? – upierałam się przy swoim pytaniu. – Dałaś im jakiś powód?

Nadużyłaś ich zaufania? Przecież twoi rodzice to ludzie otwarci, nowocześni i jeszcze stosunkowo młodzi; staruszek szanowany powszechnie doktor medycyny, mamuśka najlepszy w Zielonej Górze wyrwiząb.

– To wszystko prawda, ale...

– Jakie ale? – wpadłam jej w słowo.

– Takie, że oni wciąż mnie traktują jak słodkiego bobaska, którego trzeba karmić, pieścić, przewijać, a ja mam już prawie siedemnaście lat. Za rok matura, potem studia, przecież mama przez cały czas nie może trzymać mnie pod spódnicą.

– No, właśnie!

Jolka popatrzyła na mnie mało przytomnym wzrokiem.

– Co, właśnie? – spytała.

– A to, że nie mogą – przypomniałam jej własne słowa. – Musisz im delikatnie powiedzieć, że jesteś już prawie dorosła, czego oni zdają się nie zauważać.

– Wspaniała rada, moja przyjaciółko, tylko jak ja mam to zrobić?

– Tutaj, niestety, nikt ci nie może pomóc – stwierdziłam. – Ten wysiłek musisz wziąć na siebie. Im mądrzej to zrobisz, tym większa szansa, że potraktują cię jak partnera, a nie jak dzidziusia, którego cały czas trzeba trzymać za rączkę. Ale, ale – spojrzałam na zegarek – zagadałyśmy się. Spadamy, za chwilę mamy autobus.

Wyjeżdżamy do Polski

Siedziałam przy oknie autobusu numer 41 i patrzyłam bezmyślnie na przemykający za szybą krajobraz. Mimo woli rejestrowałam rzucające się w oczy przeobrażenia. Gdy przyjechaliśmy z Kanady, była tu głęboka prowincja. Teraz wszystko rozwijało się w zawrotnym tempie. Najróżniejsze przedsiębiorstwa rosły jak grzyby po deszczu. Miasto zmieniło się nie do poznania. Odrestaurowana Starówka urzekała pięknem zabytkowych kamieniczek. Wystawne sklepy, nowoczesne gmachy banków, restauracje, butiki, mnóstwo zagranicznych samochodów – wszystko to sprawiało wrażenie, jakbyśmy znajdowali się nie w Polsce, lecz w którymś z przeżywających okres gwałtownej prosperity krajów zachodniej Europy. Nawet tu, na obrzeżach miasta, roiło się od dziesiątków czy raczej setek szyldów i reklam, potwierdzających przedsiębiorczy zmysł i gospodarcze ambicje mieszkańców.

Decyzja o opuszczeniu Kanady zapadła niespodzianie. Któregoś dnia, wczesną wiosną, tatko odebrał telefon z Polski i po rozmowie, nie mówiąc nikomu ani słowa, wyszedł z domu. Jeszcze dziś widzę go stojącego obok wysokiego świerka i palącego papierosa za papierosem. Był to dla mnie widok niezwykły, bo ojciec nigdy nie palił, a nierozpieczętowana paczka papierosów leżała w naszym domu od lat, konkretnie od wizyty wujka Marka, który zatrzymał się u nas na kilka tygodni. Po dłuższej chwili ojciec wrócił do domu i poprosił nas wszystkich do salonu. Gdy mama, w przeczuciu czegoś niedobrego, usiadła w fotelu, tuląc mnie i Casandrę do siebie, tatko powiedział obcym, nieswoim głosem:

– Babcia nie żyje, dziadek Tadeusz został sam, wyjeżdżamy do Polski!

Zamknęłam oczy. Jak zza mgły dochodził do mnie odgłos rytmicznie pracującego silnika. Autobus łapczywie połykał przestrzeń, a ja znalazłam się ponownie w tamtym dramatycznym dniu. Widzę płaczącą mamę, pogrążonego w myślach tatkę i nie zdającą sobie sprawy z powagi sytuacji malutką Casandrę. Nagle uświadamiam sobie, że w naszym życiu nastąpi gwałtowna zmiana, że zostawię mój dom, w którym przeżyłam tyle pięknych chwil, ogród i las, miejsce naszych codziennych wypraw, że opuszczę moich szkolnych przyjaciół, a także ukochanych dziadków ze strony mamy i wujka Piotrka, z którym uwielbiałam się bawić.

W domu mówiliśmy po polsku, miałam wiele polskich książek i filmów, ale urodziłam się w Kanadzie, w szkole śpiewałam hymn O, Canada, moją ulubioną lekturą była Anne of Green Gable Lucy Maud Montgomery, wiele wolnych chwil spędzałam z Casandrą na oglądaniu filmów Walta Disneya, a wycieczka do Disneylandu stała się dla nas obu niezapomnianym przeżyciem. Moi szkolni przyjaciele traktowali mnie jak mówiąca po angielsku i po polsku Kanadyjkę, która urodziła się w rodzinie polskich emigrantów. Wyjazd do nieznanego kraju był dla mnie wyprawą na inną planetę. Wiedziałam, że stanę przed licznymi trudnościami, których nie potrafiłam sobie dokładnie wyobrazić, ale instynktownie odczuwałam przed nimi paniczny lęk. Mama uspokajała mnie, że wszystko będzie dobrze. Mówiła, że Polska to piękny kraj, o bardzo interesującej historii i bogatej kulturze, że jest w niej wszystko: góry, morze, wiele wspaniałych, pełnych zabytków miast, takich jak Kraków, Gdańsk, Wrocław, Toruń czy Warszawa, że znajdują się w niej malownicze wioski, cudowne jeziora i nienaruszone przez cywilizację puszcze. Byłam Polski bardzo ciekawa, a zarazem nie potrafiłam rozstać się z moim dotychczasowym życiem. Kilka lat mieszkałam w wielomilionowym Toronto, a potem w miejscu oddalonym od miejskiego zgiełku, wśród rzadko odwiedzanych przez turystów lasów i rozległych pól. W czasie szkolnych wycieczek poznałam nie tylko Toronto, ale także wiele innych miast: Ottawę, Montreal czy Quebec City, wielką osobliwość Kanady – Niagarę, a także Nowy Jork i Waszyngton w Stanach, dokąd pewnego lata wybraliśmy się całą rodziną samochodem. W domowym archiwum zachowała się seria zdjęć z World Trade Center, który po latach stanie się obiektem największego i najtragiczniejszego ataku terrorystycznego w dziejach świata. Na jednej z fotografii stoimy wszyscy na dachu wśród tłumu międzynarodowych turystów. Tatko trzyma Casandrę na rękach, a ja tulę się do mamy. Za nami widać przepiękną panoramę miasta. Pamiętam, że w restauracji Window on the World jedliśmy cudownie smaczne lody. To był wspaniały, fascynujący świat, który nagle, z dnia na dzień musiałam zostawić, by pojechać do dalekiej i nieznanej mi Europy.

– Usnęłaś? – Otworzyłam oczy i ujrzałam nad sobą rozbawioną twarz Jolki. – Gdziekolwiek byłaś, wracaj, za chwilę Drzonków!

Dwie pasje Jarosława Prajsa

Tatko ma dwie pasje: politykę i sport. Podczas relacji z wyborów nowego prezydenta Stanów Zjednoczonych, Baracka Obamy, nie odchodził od telewizora. Jako zdecydowany przeciwnik polityki Georga Busha, w pierwszym czarnoskórym prezydencie amerykańskim widzi szansę na generalną zmianę sytuacji w świecie. Nie jest w tym osamotniony. Cała Ameryka znajduje się w stanie euforii. Wielu ekspertów uważa, że podobną popularnością i zaufaniem wyborców cieszył się tylko John Fitzgerald Kennedy. „A imię jego czterdzieści i cztery” – mówi tatko i twierdzi, że to będzie szczęśliwa liczba. Mnie kojarzy się ona głównie z Mickiewiczem, a konkretnie z niezbędnym powtarzaniem materiału.

Ledwie zakończyły się igrzyska polityczne, na rodzinną arenę wkroczył sport. Namiętnością tatki jest żużel, piłka nożna i piłka ręczna. Zawodów żużlowych w Zielonej Górze nie opuszcza praktycznie nigdy, piłkę nożną ogląda tylko podczas spotkań międzypaństwowych oraz mistrzostw Europy i świata, turnieje popularnego szczypiorniaka również śledzi jedynie wtedy, gdy występuje polska reprezentacja. W takich sytuacjach schodzimy mu z drogi. Właśnie odbywają się kolejne mistrzostwa świata w piłce ręcznej w Chorwacji. Za chwilę Polska gra z Rosją. Tatko jest bardzo podniecony i powtarza, że będzie to niezwykle ważny, może decydujący mecz dla naszej drużyny.

– Mamy świetny zespół, wielu znakomitych zawodników w obronie i ataku. – Padają nazwiska: Jurasik, Jaszka, Wleklak, Bielecki, Lijewscy, Tłuczyński, Jurecki. – No i przede wszystkim fantastyczny Szmal w bramce – kończy tatko.

Mama w ogóle nie interesuje się sportem, ale słucha go z uwagą.

– Wszystko zależy od koncentracji. Jak dotąd mamy z Rosjanami korzystny bilans.

– Jaki bilans? – pyta mama, chcąc podtrzymać rozmowę.

– Dotychczasowych spotkań, oczywiście. Podczas ostatnich najważniejszych zawodów zawsze od nas dostawali łupnia.

– Łupnia? – mama nie rozumie.

– To znaczy, że wygrywaliśmy, kochanie.

Obie drużyny są już w Centrum Sportowym Varażdin. W sali tłumy rozentuzjazmowanych kibiców. W głośnikach brzmią podniośle hymny obu państw. Słuchając „Mazurka Dąbrowskiego”, tatko nawet nie stara się ukrywać wzruszenia. Zaczynają Polacy. Po szybkim ataku Jurasik trafia w poprzeczkę.

– Pierwsze koty za płoty, będzie dobrze – uspokaja nas głowa rodziny.

Niestety, nie jest. Po kilku minutach Polska przegrywa 6:1. Przynoszę sok pomarańczowy i słone paluszki. Siadam na chwilę i obserwuję biegających po boisku zawodników. Mam ochotę zapytać, w jakich strojach grają Polacy, ale wiem, że w towarzystwie prawdziwego kibica nie wypada zdradzać się z taką ignorancją; milczę więc. Po kolejnej bramce strzelonej przez czerwonych, której towarzyszy ciężkie westchnienie tatki, wiem wszystko. Tablica wskazuje wynik 12:8 dla Rosjan. Sprawozdawca narzeka, że polska drużyna gra źle, traci w ataku dużo piłek, nie potrafi wyjść z szybką kontrą, a jak już dochodzi do pozycji strzeleckiej, to najczęściej jest nieskuteczna. Na szczęście – mówi chyba specjalnie, by pocieszyć tatkę – od czasu do czasu Polacy mają przebłyski, które dają nadzieję, że druga połowa będzie lepsza. Tymczasem dobiega końca pierwsza. Na tablicy jest 14:11 dla Rosjan.

Przed telewizorem panuje kompletna cisza. Mama milczy, bo nie wie co powiedzieć, tatko – bo ze zdenerwowania przez cały czas gryzie paluszki, które popija sokiem.

– A ja jestem pewna, że wygramy – mówię z pełnym przekonaniem.

Tatko patrzy na mnie z wdzięcznością.

– Chciałbym, żebyś miała rację – wzdycha jeszcze ciężej niż poprzednio.

Zaczyna się druga połowa meczu. Rosjanie chcą koniecznie utrzymać swą korzystną passę. Dwoją się i troją. Na początku drugiej odsłony prowadzą różnicą aż pięciu bramek, później jednak Polacy odzyskują rytm i gra się wyrównuje. Przez dłuższy czas żadna z drużyn nie może uzyskać większej przewagi. Polska reprezentacja gra coraz lepiej. W pięćdziesiątej pierwszej minucie meczu doprowadzamy do remisu, a w chwilę później Bartosz Jurecki daje nam po raz pierwszy w tym meczu prowadzenie. Głowa rodziny nie panuje nad nerwami. Mama chciałaby tatkę uspokoić, ale nie wie jak. Tymczasem Szmal w krótkim odstępie czasu broni dwa karne. Na dwie minuty przed końcem meczu Jurasik podwyższa wynik na 23:22. W chwilę później fenomenalnie broni Szmal, a Tłuczyński bezbłędnie wykorzystuje karnego i jest 24:22 dla Polski.

– Koniec!!! – krzyczy tatko i obcałowuje nas po kolei. – No i co powiecie, moje panie? Najpierw wysokie zwycięstwo z Algierią, teraz wygrany ważny mecz z Rosją. Jest zupełnie nieźle.

– Ale wynik niezbyt imponujący – mówię ze znawstwem eksperta.

– To nie ma większego znaczenia, córeczko, liczą się punkty.

– No, na dzisiaj dosyć już tych emocji – oświadcza mama i zaprasza nas na kolację.

Table of Contents

Nazywam się Caroline Prajs

Piesa to boli

Moja przyjaciółka Jolka, Gregory Peck i przede wszystkim Machej

Wakacyjne dylematy

Wyjeżdżamy do Polski

Dwie pasje Jarosława Prajsa