Spis treści

Okładka

Strona tytułowa

Wstęp

Czołgi podstawowe

Słowniczek

Okładka końcowa

Wiesław B. Pietrzak

MBT
czołgi
podstawowe

Copyright © 2012 by Wiesław B. Pietrzak

Projekt okładki i strony tytułowej
Wiesław B. Pietrzak

Wszelkie prawa zastrzeżone

Reprodukcja i przetwarzanie całości lub części publikacji w jakiejkolwiek formie zabronione bez pisemnej zgody autora

inforino@poczta.onet.pl
ISBN 978-83-272-3709-5
Wydanie I

Informacja o autorze...

Wiesław B. Pietrzak mieszka w Inowrocławiu. Przez kilka lat współpracował z miesięcznikiem „RAPORT – wojsko, technika, obronność” i z dwumiesięcznikiem „Wojskowy Przegląd Techniczny i Logistyczny”, na łamach których zamieścił ok. 30 artykułów. Obecnie współpracuje z miesięcznikiem „Wiedza i Życie”, w którym ukazało się ponad 20 artykułów plus liczne pomniejsze teksty.

Wraz z Bartoszem Rdułtowskim jest współautorem książki „Samoloty serii X”. W 10. rocznicę terrorystycznego zamachu na WTC i Pentagon ukazała się jego dwuczęściowa „Wojna z terroryzmem” wydana w formie elektroniczne przez księgarnię Virtualo. W 2010 r., nakładem oficyny wydawniczej Alma-Press, ukazała się książka „Współczesne śmigłowce bojowe”. W zamierzeniu miał to być pierwszy tom serii „Przegląd techniki wojskowej XXI”, ale wydawnictwo zrezygnowało z zajmowania się tematyką militarną, wobec tego autor postanowił rozpocząć wydawanie całej serii od nowa w wersji elektronicznej.

Wstęp

Pierwsze czołgi pojawiły się na polach bitewnych podczas I wojny światowej. 15 września 1916 roku 36 czołgów brytyjskich zaatakowało pozycje niemieckie nad Sommą. Były to ciężkie maszyny Mk-1 (czołgiem kierowało jednocześnie czterech kierowców, a do łączności zewnętrznej używano... gołębi). Aby nie zwracać uwagi niemieckich szpiegów na nowy rodzaj uzbrojenia, na czas transportu z Wysp Brytyjskich na kontynent widniały w dokumentach ukryte pod nazwą „tanks” czyli „zbiorniki”. Wkrótce, obok wozów brytyjskich, pojawiły się francuskie maszyny Schneider i St. Chamond.

Projekt zbudowania gąsienicowego wozu bojowego oraz warunki taktyczne podał i sprecyzował już w 1915 r. brytyjski płk E. D. Swinton, ale do dzisiaj trudno jest znaleźć jednoznaczną definicję tego typu pojazdu. Traktat o Konwencjonalnych Siłach Zbrojnych w Europie stwierdza jedynie, że czołgiem jest opancerzony wóz bojowy o masie nie mniejszej niż 16,5 t, uzbrojony w armatę kal. przynajmniej 75 mm, mocowaną w obrotowej wieży. Jest to bardzo ogólnikowa definicja, pod którą można „podpiąć” niektóre wozy kołowe, a do której nie pasuje np. szwedzki czołg bezwieżowy Strv 103. Generalnie pod pojęciem czołgu rozumie się silnie uzbrojony wóz bojowy z gąsienicowym układem bieżnym i pancernym kadłubem z uzbrojeniem umieszczonym w obrotowej wieży pancernej, charakteryzujący się znaczną ruchliwością i przeznaczony do działania w bezpośredniej styczności z przeciwnikiem.

Czołgi istnieją prawie sto lat i chociaż żaden z systemów bojowych nie spotyka się z tak licznymi zagrożeniami na polach bitewnych jak ten, to pancerne kolosy wciąż mają się dobrze. Czołgi przetrwały do dnia dzisiejszego, mimo że już kilka razy wieszczono ich odejście do lamusa jako broń bez przyszłości. I nad Sommą i, rok później, w bitwie pod Cambrai posłużyły tylko do stworzenia wyłomów w zasiekach niemieckich i wkrótce po zakończeniu wojny Brytyjczycy przeznaczyli na złom znaczną część swoich wozów. Także w USA i we Francji traktowano je po macoszemu podporządkowując je piechocie i kawalerii. Broń ta nie miała też dobrej prasy zaraz po II wojnie światowej, kiedy rozpowszechniły się coraz wymyślniejsze pociski rdzeniowe i kumulacyjne i przenośne środki przeciwpancerne. Zmierzch czołgów nadejść miał też w latach 80. XX w., kiedy masowo pojawiły się śmigłowce z wyrzutniami przeciwpancernych pocisków kierowanych, a kolejny raz po rozgromieniu wojsk Saddama Husajna, kiedy teoretycy amerykańscy rzucili hasło zastąpienia ciężkich czołgów lżejszymi pojazdami kołowymi o takiej samej sile ognia. Dopiero przeciągające się okupacje Iraku i Afganistanu uprzytomniły, że nic tak nie chroni żołnierzy i nie wzmacnia ich morale jak pancerz czołgu i nic tak nie wzbudza respektu u przeciwnika jak oręż „fortecy na gąsienicach”.

Jednak nawet te olbrzymy, aby przetrwać kolejne zawirowanie dziejowe, muszą cały czas ewoluować. Są wyposażane w nowe, balistyczne zestawy ochraniające i w systemy aktywnej samoobrony, aby móc czynnie przeciwstawić się przeciwpancernym pociskom kierowanymi, amunicji z ręcznych wyrzutni RPG, a nawet pociskom rdzeniowymi. Coraz częściej pancerne pojazdy gąsienicowe mogą zwalczać środki napadu powietrznego nie tylko ogniem wukaemów ale pociskami kierowanymi odpalanymi z armaty czołgowej. Czołgi otrzymują też nowe wyposażenie do cyfrowej dystrybucji informacji i wymiany danych, a w przyszłości do porozumiewania się na płaszczyźnie maszyna-maszyna. Wszystko wskazuje na to, że kolejna transformacja stalowych kolosów uda się i odmłodzone pojazdy znajdą swoje miejsce w sieciocentrycznych jednostkach, w których współdziałać będą z pojazdami zrobotyzowanymi.

Czołgi podstawowe

1. AMX-56 Leclerc – Francja

2. Arjun – Indie

3. C1 Ariete – Włochy

4. Challenger 2 – W. Brytania

5. K1 – Korea Południowa

6. Leopard 2 – Niemcy

7. M1A1/A2 Abrams – USA

8. Merkava IV – Izrael

9. PT-91 Twardy – Polska

10. Sabra – Izrael

11. T-72S – Rosja / Ukraina

12. T-80U – Rosja

13. T-84 Opłot – Ukraina

14. T-90 – Rosja

15. Type 90 II – Chiny

16. Type 99 – Chiny

17. Zulfiqar – Iran

AMX-56 Leclerc

Francja

Czołg Leclerc zbudowany przez Giat Industries jest użytkowany przez Francuskie siły zbrojne oraz armię emiratu Abu Dhabi ze Zjednoczonych Emiratów Arabskich. We Francji Leclerc wszedł do linii w roku 1992 a w ZEA w roku 1995. W roku 1998 rozpoczęto produkcję wozu Leclerc mk2 z lepszym oprogramowaniem i systemem nadzorującym pracę silnika.

Armia francuska posiada 406 czołgów Leclerc plus 20 czołgowych pojazdów ewakuacyjnych zbudowanych na jego podwoziu. Dostawa ostatniej transzy, liczącej 52 czołgi, została sfinalizowana w październiku 2007 roku.

ZEA zamówiły 390 czołgów i 46 czołgowych wozów ewakuacyjnych. Dostawę czołgów zakończono w maju 2004 roku, zaś wozy ewakuacyjne dostarczono do końca 2008 roku.

System zarządzania polem bitwy

Około 30% ceny czołgu stanowi wyposażenie elektroniczne zawierające nawet 32-bitowe procesory. Wszystkie układy elektroniczne połączone są w jeden układ centralny, a członkowie załogi otrzymują potrzebne informacje o stanie urządzeń, o zapasie amunicji i paliwa, dzięki monitorom i klawiaturom.

Leclerc posiada system bojowy FINDERS (Fast Information, Navigation, Decision and Reporting System) prod. Nexter Systems. FINDERS zawiera wyświetlacz z kolorową mapą, na której pokazane są czołgi z tym system, pozycje sojuszników i przeciwnika oraz zaznaczone cele. FINDERS może być używany do wyznaczania trasy przemarszu i planowania zadania.

Nexter ma wyposażyć czołgi Leclerc armii francuskiej w nowatorski system o nazwie Icone (Ergonomic Communications and Navigation Interface) do przesyłania informacji między pojazdami a dowództwem wyższego stopnia. Icone pozwala przesyłać cyfrowe informacje na temat sytuacji taktycznej i wyświetla w formie graficznej rozkazy na tle mapy. Początkowo nowe wyposażenie otrzyma ponad 100 czołgów. Współtwórcą systemu jest EADS Defense Electronics Systems.

Francuski Leclerc posiada bardzo bogate wyposażenie elektroniczne generujące nawet 30% ceny czołgu. Informacje o stanie pracy poszczególnych układów pojazdu każdy z członków załogi może otrzymać na własnym wyświetlaczu wyposażonym w klawiaturę. Systemem wspomagającym orientowanie się w składowych pola bitwy i podejmowanie decyzji jest FINDERS, fot. Armée de Terre

Uzbrojenie

26 kal. 120 mm o długości 52 kalibrów. Armata posiada układ zgrywania osi działa z przyrządami celowniczymi i osłonę termiczną lufy ze stopu magnezu. Brak jest klasycznego przedmuchiwacza, natomiast gazy prochowe usuwane są sprężonym powietrzem, a więc tak jak w działach okrętowych.

Jednostka ognia wynosi 40 nabojów APFSD i HEAT, z których 22 umieszczone są w magazynie samoczynnego zautomatyzowanego układu ładowania armaty w niszy wieży. Pozostałe naboje przechowywane są obok kierowcy. Armata pozwala na oddawanie 12 strzałów na minutę w czasie postoju. W czasie jazdy tempo strzelania spada o połowę. Ładowanie nabojów jest zautomatyzowane, co pozwala na oddawanie strzałów podczas jazdy w terenie do celów poruszających się.

Armata stabilizowana jest w obu płaszczyznach elektromechanicznie. Dzięki temu obrót wieży i naprowadzanie armaty w płaszczyźnie pionowej – w zakresie kątów od -10° do +15° – odbywa się z prędkością 30°/s.

System celowania jest całkowicie elektryczny, co zwiększa jego prędkość działania. Maksymalny zasięg zwalczania celów wynosi 3000 m.

Dodatkowym uzbrojeniem jest sprzężony z armatą karabin maszynowy M2HB-QCB kal. 12,7 mm oraz karabin maszynowy kal. 7,62 mm na stropie wieży do zwalczania celów powietrznych.

System kierowania ogniem

Całkowicie cyfrowy system kierowania ogniem pozwala działonowemu lub dowódcy wyznaczyć sześć różnych celów w czasie 30 sekund. Komputer systemowy przetwarza w czasie rzeczywistym dane z sensorów czołgowych i urządzeń obserwacyjno-celowniczych.

Dowódca może obserwować otoczenie przez osiem peryskopów i stabilizowane, panoramiczne urządzenie obserwacyjno-celownicze HL-70 prod. Safran (dawniej SAGEM). HL-70 posiada dalmierz laserowy i wzmacniacz obrazu drugiej generacji. Cele można wykryć z odległości 4 km, a rozpoznać je z odległości 2,5 km. HL-70 przeznaczony jest do pracy w świetle widzialnym. W nocy dowódca widzi obraz na swoim wielofunkcyjnym monitorze przekazywany z termowizora działonowego.

Stanowisko działonowego wyposażono w stabilizowane urządzenie celownicze Safran SAVAN 20 o trzech polach widzenia z termowizorem, trzy peryskopy i monitor.

Urządzenia obserwacyjne kierowcy to trzy peryskopy, z których centralnie położony Thales Optronique (dawniej Thomson-CSF) OB-60 posiada kanały dzienny i nocny.

Czynnym zestawem samoochrony Leclerca jest produkowany przez GIAT Industries Galix, który opracowany został przez firmy Nexter i Lacroix Tous Artifices. Galix może odpalać nie tylko granaty dymne ale też bronić się granatami przeciwpiechotnymi albo wystrzeliwać termalne wabiki zwodzące ppk kierujące się na źródło ciepła, fot. Tamiya

System ochrony Galix

Leclerc jest wyposażony w systemem ochrony pojazdu Galix, opracowany przez Nexter i Lacroix Tous Artifices a produkowany przez GIAT Industries. Galix może odpalać granaty dymne lub przeciwpiechotne albo podczerwone wabiki z dziewięciolufowych wyrzutni kal. 80 mm umocowanych na obu bocznych krawędziach stropu wieży.

Nexter jest producentem obronnego wyposażenia KBCM, w które może być wyposażony Leclerc. KBCM posiada czujnik podświetlenia promieniem lasera, zestaw ostrzegania przed zbliżającymi się pociskami rakietowymi, zakłócający emiter podczerwieni a także system Galix i może być zintegrowany z systemem zarządzania polem bitwy FINDERS.

Napęd

Silnik Leclerca to SACM V8X-1500 Hyperbar dostarczający 1103 kW (1500 KM) mocy przy 2500 obr./min. Elektroniczna instalacja nadzorująca pracę silnika jest produkowana przez spółkę Safran. Automatyczny układ transmisji mocy ESM 500 ma hydrostatyczną skrzynię przekładniową i zapewnia pięć przełożeń do przodu i dwa do jazdy wstecznej. Silnik, wyposażony w wysokociśnieniową turbosprężarkę doładowującą Suralmo-Hyperbar i układ dopalający gazy spalinowe, umożliwia rozwijanie prędkości ponad 70 km/h na drodze i 55 km/h w terenie.

Czołg posiada też pomocniczą jednostkę zasilającą w postaci turbiny gazowej Turbomeca TM-307B.

Hydropneumatyczne zawieszenie powstało w zakładach Societe d'Applications des Machines Motrices (SAMM).

Leclerc Tropical

Jest to pojazd zoptymalizowany do działania w otoczeniu tropikalnym i pustynnym i został stworzony specjalnie dla wymagań odbiorców ze Zjednoczonych Emiratów Arabskich. Zainstalowano w nim nowy zespół napędowy i wysokoprężną jednostkę pomocniczą, a kadłub powiększono w tylnej części, by zmieścić zbiorniki paliwa o większej pojemności. Euro Powerpack składa się z silnika wysokoprężnego MTU 883 V-12 o mocy 1103 kW (1500 KM) połączonego z automatycznym układem transmisyjnym Renk HSWL295 TM. Z tyłu czołgu umocowane są dwie beczki na dodatkowe paliwo o łącznej pojemności 400 litrów.

Dla tej wersji czołgu oraz dla zagranicznych użytkowników Leclerca Nexter opracował kompleks zarządzania polem bitwy LBME (Leclerc Battle Management Equipment) oparty na wyposażeniu FINDERS. Przyrząd celowniczy dowódcy HL-70 został zastąpiony przez HL-80 produkcji SFIM.

Leclerc AZUR

W czerwcu 2006 roku firma Nexter Systems przedstawiła Leclerca zoptymalizowanego do działania w terenie zurbanizowanym. Zawiera on zestaw AZUR, który składa się z dodatkowej osłony w formie bocznych paneli kompozytowych, pancernej osłony z tyłu kadłuba i na wieży jako zabezpieczenie przeciw pociskom wystrzeliwanym z granatników ręcznych i dodatkowego zabezpieczenia przedziału silnikowego przed ładunkami zapalającymi. Zamontowano też zdalnie obsługiwany karabin maszynowy kal. 7,62 mm.

Pojazd zabezpieczenia technicznego

Leclerc NGRV (New Generation Recovery Vehicle) posiada dłuższy kadłub z siedmioma parami kół. Hydraulicznie poruszany lemiesz służy do oczyszczania terenu z przeszkód. Pojazd jest wyposażony w hydrauliczny żuraw o udźwigu 30 ton i wyciągarkę ze 180-m liną mogącą transportować pojazdy o masie 35 ton. Druga wyciągarka może ciągnąć ciężar o masie 1500 kg. Żuraw i wyciągarki są produkowane przez Rheinmetall Landsystemes GmbH.

Dane taktyczno-techniczne:
AMX-56 Leclerc

Załoga: 3 (dowódca, kierowca, działonowy)

Wymiary:
długość kadłuba – 6,88 m
długość z lufą – ok. 9,90 m
szerokość bez osłon – 3,30 m
szerokość z osłonami – 3,71 m
wysokość do stropu wieży – 2,53 m
prześwit – 0,4 m

Masa bojowa: pon. 56,5 t
nacisk jednostkowy na grunt – 0,098 MPa (0,98 kg/cm²)

Uzbrojenie:
gładkolufowa armata CN-12-26 kal. 120 mm, długość lufy – 52 kalibry, jednostka ognia – 40 szt. APFSDS i HEAT;
sprzężony z armatą karabin maszynowy M2HB-QCB kal. 12,7 mm, jednostka ognia – 800 nabojów;
plot. karabin maszynowy kal. 7,62 mm, jednostka ognia – 2000 nabojów

Napęd:
silnik wysokoprężny z turbodoładowaniem SACM V8X-1500 Hyperbar o mocy 1103 kW (1500 KM) z automatycznym układem transmisji SESM ESM 500 (5 biegów do przodu, 2 wsteczne) lub wysokoprężny turbodoładowany MTU 883 V12 z automatycznym układem przeniesienia mocy Renk HSWL 295 TM (5 biegów do przodu, 3 wsteczne) współczynnik mocy jednostkowej – pow. 20 kW/t (pow. 26,5 KM/t)
pojemność zbiorników paliwa – 1300 l + 400 l

Osiągi:
maks. prędkość na drodze – 72 km/h
maks. prędkość w terenie – pow. 55 km/h
prędkość wsteczna – 38 km/h
zasięg – ponad 550 km (z dodatkowym paliwem)

Pokonywane przeszkody:
rowy o szerokości – 3 m
brody bez przygotowania – 1 m
brody z przygotowaniem – 1,9 m
ścianki pionowe o wysokości – 1,1 m

Słowniczek

ADAM (area denial artilery munition) – artyleryjskie narzutowe miny przeciwpiechotne
APDS (armour piercing discarding sabot) – przeciwpancerny podkalibrowy z odrzucanym sabotem
APERS (anti-personel) – pocisk przeciwpiechotny, odłamkowy
APFSDS (armour piercing fin stabilised discarding sabot) – przeciwpancerny stabilizowany brzechwami z odrzucanym sabotem
AT (anti tank) – pocisk przeciwpancerny
BBR (base bleed rounds) – amunicja z gazogeneratorem
C3 (command, control, communications) – dowodzenie, nadzor, łączność
C4I (command, control, communications, computers and intelligence) – dowodzenie, nadzór, łączność, przetwarzanie danych i rozpoznanie
EFP (explosively formed projectile) – penetrator kształtowany wybuchowo
ERA (explosive reactive armour) – opancerzenie reaktywne
ERAP (extened range artillery projectile) – pocisk o zwiększonym zasięgu
ERFB (extened range full bore) – pocisk o zwiększonym zasięgu pełnokalibrowy
FAASV (field artillery ammunition suport vehicle) – wóz amunicyjny
FRAG-HE (fragmentation high explosive) – pocisk odłamkowo-burzący
HE (high explosive) – pocisk burzący
HEAT (high explosive anti tank) – pocisk przeciwpancerny kumulacyjny
HEAT-FS (high explosive anti tank fin stabilised) – pocisk przeciwpancerny kumulacyjny stabilizowany brzechwami
HEAT-MP (high explosive anti tank multipurpose) – pocisk przeciwpancerny kumulacyjny wielozadaniowy
HEAT-T (high explosive anti tank tracer) – pocisk przeciwpancerny kumulacyjny smugowy
HE-FRAG (high explosive fragmentation) – pocisk burzący odłamkowy
HE-VT (high explosive variable time) – pocisk odłamkowo-burzący programowany z laserowym zapalnikiem zbliżeniowym
HEI (high explosive incendiary) – pocisk burząco-zapalający
HEIT (high explosive incendiary tracer) – pocisk burząco-zapalający smugowy
HESH (high explosive squash head) – pocisk przeciwpancerny plastyczny (odkształcający się)
HET (high explosive tracer) – pocisk burzący smugowy
MRSI (multiple rounds simultaneous impact) – specyficzny sposób prowadzenia ognia, w którym kilka pocisków wystrzelonych z jednego działa pod różnymi kątami podniesienia trafia w cel jednocześnie
RAAM (remote anti-armor mine) – artyleryjskie miny narzutowe przeciwpancerne
RHA (rolled homogeneous armour) – jednorodny pancerz walcowany
SADARM (sense and destroy armor) – pocisk zawierający samonaprowadzające się głowice przeciwpancerne
SAPHEI-T (semi-armour-piercing high explosive incendiary tracer) – pocisk półprzeciwpancerny burząco-zapalający
SINCGARS (single channel ground and airborne radio subsystem) – jednokanałowy naziemny i powietrzny podsystem radiowy
TP (training projectile) – pocisk ćwiczebny