Recenzenci:

Dr hab. Teresa Czerwińska, prof. Uniwersytetu Gdańskiego

Dr hab. Małgorzata Juchniewicz, prof. Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie

Prof. dr hab. Jurij Głazunow, Politechnika Gdańska

Korekta, skład i opracowanie graficzne

Lidia Ciecierska

ISBN 978-83-89113-75-7

Wydawca

Elbląska Uczelnia Humanistyczno-Ekonomiczna

ul. Lotnicza 2, 82-300 Elbląg

tel. 0-55 239 38 02, fax 0-55 239 38 01

www: euh-e.edu.pl

Konwersja do epub A3M Agencja Internetowa

Spis treści

Wstęp

CZĘŚĆ I MAKRO- I MIKROEKONOMICZNE UWARUNKOWANIA ZARZĄDZANIA

Jurij Głazunow, Aleksandr Erszow, Andrej Kibitkin

1 Stabilność układów gospodarczych jako podstawa ekonomii XXI stulecia

Włodzimierz Gawrylczyk

2 Uwarunkowania prawne w zarządzaniu przedsiębiorstwem

Olga Lutsiv

3 Теоретичні засади визначення конкурентоспроможності підприємства Teoretyczne zasady wyznaczania konkurencji przedsiębiorstwa

Irina Bresławiec, Jurij Głazunow, Andrej Kibitkin, Siergiej Koźmienko

4 Regionalne warunki zagospodarowania morskich zasobów biologicznych w Arktyce Zachodniej

CZĘŚĆ II Wybrane elementy zarządzania strategicznego i finansowego

Edyta Maria Pieniacka

1 Efektywność strategii dywersyfikacji w okresie spowolnienia gospodarczego

Jarosław Bień

2 Uwarunkowania rozwoju rynku producentów stali

Jan Michalewski

3 Analiza rozwoju branży handlu elektronicznego w USA w warunkach turbulentnego otoczenia

Bożena Pawłowska, Katarzyna Chrobocińska

4 Strategia orientacji na klienta w sektorze MSP w województwie warmińsko-mazurskim

Łukasz Gawroński

5 Zarządzanie adaptacyjne w procesie wytwórczym oprogramowania

Adam Żwirbla

6 Próg rentowności jako narzędzie wspomagające zarządzanie finansami małych i średnich przedsiębiorstw

Joanna Dmitruk

7 Wykorzystanie relacji inwestorskich jako narzędzia komunikacji spółek na rynku giełdowym

Paweł Galiński

8 Kredytowanie projektów unijnych przez banki komercyjne i spółdzielcze w Polsce

CZĘŚĆ III ZNACZENIE ZASOBÓW LUDZKICH WE WSPÓŁCZESNYM ZARZĄDZANIU

Albert Mnacakanian, Wasiliew Igor Wiktorowicz

1 Социально-экономическая сущность человеческого капитала Społeczno-ekonomiczna istota kapitału ludzkiego

Gabriela Czapiewska

2 Rola i znaczenie zasobów ludzkich oraz zarządzanie nimi we współczesnej gospodarce

Wiesław Golnau

3 Ewolucja audytu zasobów ludzkich

Lech Nieżurawski, Bożena Pawłowska, Joanna Nieżurawska

4 Międzynarodowe zarządzanie personelem a instrumenty motywacji pracowników

Rafał Marcin Borkowski

5 Motywowanie przez rozwój podstawą wdrażania innowacji w organizacjach sektora MSP

Beata Sadowska

6 Zarządzanie wiedzą i kapitałem ludzkim w sektorze usług komunalnych

Katarzyna Hebel

7 Zarządzanie zasobami ludzkimi w przedsiębiorstwach transportu miejskiego na przykładzie Gdyni

CZĘŚĆ IV ZARZĄDZANIE TRANSPORTEM I PROCESAMI LOGISTYCZNYMI

Krzysztof Luks

1 Transport w strategii rozwoju polskich obszarów nadmorskich – propozycje kierunków działania

Hubert Kołodziejski

2 Ewolucja i uwarunkowania zarządzania transportem miejskim w Polsce

Krzysztof Grzelec

3 Uwarunkowania zarządzania usługami publicznymi na przykładzie transportu miejskiego

Dariusz Tłoczyński

4 Przewoźnicy niskokosztowi jako element rynku usług lotniczych

Andrzej Jezierski

5 Społeczno-gospodarcze wartości w logistyce

Alicja Leszczyńska

6 Zarządzanie logistyczną obsługą klienta w globalnych łańcuchach dostaw

Anna Strychalska-Rudzewicz, Eliza Nowicka

7 Systemy informatyczne w logistyce przedsiębiorstw przemysłu spożywczego

CZĘŚĆ V NIEKTÓRE ASPEKTY ZARZĄDZANIA W SEKTORZE PUBLICZNYM

Helena Kościelniak, Ewa Książek

1 Źródła finansowania rozwoju w jednostkach samorządu terytorialnego

Maria Jastrzębska

2 Finansowanie projektów europejskich przez jednostki samorządu terytorialnego Przyznawanie, przekazywanie, rozliczanie i kontrola środków unijnych

Henryk Gawroński

3 Kontrola zarządcza w jednostkach samorządu terytorialnego

Sebastian Szabroński

4 Budżet zadaniowy w zarządzaniu finansami publicznymi

Izabela Seredocha

5 Zmiany w kulturze organizacyjnej jednostek administracji samorządowej

Andżelika Kochan

6 Проблемы и перспективы социально-экономического развития Калининградской области как приграничной территории Perspektywy społeczno-ekonomicznego rozwoju obwodu kaliningradzkiego jako terytorium przygranicznego

Wykaz autorów

Wstęp

Współczesne organizacje sektora prywatnego i publicznego funkcjonują w warunkach globalizacji, wysokiej dynamiki zmian otoczenia, nasilonej konkurencji, powodującej m.in. wzrost oczekiwań klientów w zakresie jakości oferowanych produktów i usług. Muszą więc zwielokrotnić swój wysiłek w celu osiągnięcia określonego poziomu rozwoju, zwiększenia satysfakcji klientów i zbudowania przewagi konkurencyjnej. Tę przewagę może zapewnić m.in.: dogodny dostęp do zasobów naturalnych, infrastruktura techniczna, korzystne położenie geograficznie i geopolityczne, jakość zasobów ludzkich, innowacje produktowe, nowe technologie. Zestaw przemyślanych działań, umożliwiających optymalne wykorzystanie wymienionych zasobów w istniejących uwarunkowaniach, określa się jako zarządzanie.

Zarządzający organizacjami dążą do ich rozwoju i w konsekwencji wzrostu gospodarczego. Działania te polegają na podejmowaniu decyzji ukierunkowanych na sterowanie zasobami, procesami, informacjami w celu osiągnięcia zakładanych efektów. Sterowanie to winno prowadzić do wzrostu wydajności i oszczędności, zgodnie z zasadą racjonalności działań. Zarządzanie jest sztuką koordynacji działań w organizacji, która w XXI wieku musi być szczególnie podatna na zmiany, elastyczna i „zwinna”, nastawiona na globalną konkurencję i potrzeby klienta. Kluczem do sukcesu w obecnych uwarunkowaniach stało się maksymalne skrócenie czasu między odczuciem potrzeby przez klienta a jej zaspokojeniem, przy zachowaniu indywidualnego podejścia do tych potrzeb. Między innymi stąd wynika wzrost znaczenia innowacji, przedsiębiorczego myślenia i działania oraz konieczność monitorowania oczekiwań odbiorców, sprawnego komunikowania się wewnątrz i na zewnątrz organizacji.

Współczesne zarządzanie, nazywane niekiedy „zarządzaniem na krawędzi”, oznacza zdolność do szybkiego reagowania, przewodzenia zmianie, antycypowania przyszłości, właściwego wykorzystania ekspansji informacji i nowych technologii. Od organizacyjnych liderów wymaga ono wszechstronnej wiedzy, umiejętności społecznych i autorytetu. Często jest to zarządzanie o charakterze wielokulturowym, integrujące to, co złożone i zróżnicowane, bazujące na szybkim przepływie informacji i coraz sprawniejszej komunikacji międzyludzkiej, bo tylko wtedy jest możliwa koordynacja wysiłków wszystkich uczestników organizacji, prowadząca do optymalnego wykorzystania posiadanych przez nią zasobów.

Umiejętne wykorzystanie posiadanych zasobów oraz pojawiających się szans w otoczeniu może wpływać na tempo rozwoju przedsiębiorstwa czy też organizacji o charakterze publicznym. Aby tak się stało, konieczna jest znajomość zasad zarządzania strategicznego, rozumianego jako proces planowania zorientowany na przyszłość, sposób porządkowania i projektowania rzeczywistości zgodny z przyjętymi celami i prowadzący do wzmocnienia konkurencyjności danej organizacji.

Podejmowanie właściwych decyzji zarządczych, w tym decyzji strategicznych, docelowo prowadzi do wypracowanie wyraźnej transparentności walorów przedsiębiorstwa i oferowanych przez nie produktów na globalnej mapie podmiotów gospodarczych. Unikatowa konfiguracja posiadanych zasobów powinna sukcesywnie zwiększać wartość przedsiębiorstwa poprzez wzrost jakości produktów lub usług oraz satysfakcję klientów. Tym właśnie złożonym problemom współczesnego zarządzania poświęcono niniejszą publikację. Zawarty w niej zbiór opracowań adresowany jest zarówno do praktyków, jak i teoretyków zarządzania. Może również stanowić przydatne źródło wiedzy dla studentów.

Publikacja składa się z pięciu części. Pierwszą z nich poświęcono makroekonomicznym i mikroekonomicznym uwarunkowaniom zarządzania, w tym tak istotnym zagadnieniom, jak problem prognozowania sytuacji kryzysowych i opracowania sposobów ich przezwyciężenia w celu zapewnienia przedsiębiorstwom możliwości dalszego rozwoju czy też zagospodarowania morskich zasobów biologicznych w Arktyce Zachodniej w kontekście polityki morskiej Rosji.

Ważnym czynnikiem wpływającym na funkcjonowanie przedsiębiorstw jest obowiązujący system prawny regulujący rozpoczęcie, prowadzenie i zakończenie działalności gospodarczej. Wiedza o prawnych uwarunkowaniach działalności gospodarczej, równie ważna jak wiedza ekonomiczna, pozwala podejmować właściwe decyzje i unikać sporów gospodarczych. Dlatego problematyce tej poświęcono kolejne opracowanie. Współczesne zarządzanie wymaga też stałego monitorowania konkurencyjności przedsiębiorstwa i znajomości metod jej szacowania, o czym traktuje artykuł pt. Teoretyczne zasady wyznaczania konkurencji przedsiębiorstwa.

Część drugą publikacji poświęcono wybranym aspektom zarządzania strategicznego i zarządzania finansami w przedsiębiorstwie, w tym efektywności strategii dywersyfikacji w okresie spowolnienia gospodarczego, a więc w okresie szczególnie trudnym dla podmiotów gospodarczych. Zdywersyfikowana działalność może nie tylko uchronić przed bankructwem, ale też umocnić pozycję przedsiębiorstwa, co ilustrują zamieszczone w tekście przykłady. W tej części publikacji zawarto także analizę strategii producentów stali działających na oligopolistycznym rynku, na którym na przestrzeni kilkunastu lat odnotowano szereg turbulencji, co skłoniło ich do wdrożenia wielu nowych rozwiązań. Turbulentne otoczenie stało się też punktem wyjścia do analizy rozwoju handlu elektronicznego w USA.

Pojawiające się wyzwania rynkowe skłaniają podmioty gospodarcze do samodzielnego, regularnego monitorowania potrzeb i oczekiwań klientów, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w decyzjach zarządczych i stanowić podstawę budowania trwałej przewagi konkurencyjnej. Dlatego też w publikacji znalazło się opracowanie poświęcone strategii orientacji na klienta w sektorze MSP województwa warmińsko-mazurskiego.

Część druga publikacji zawiera także rozważania poświęcone takim narzędziom kształtowania wartości przedsiębiorstwa, jak relacje inwestorskie czy próg rentowności wspomagający zarządzanie finansami w małych i średnich przedsiębiorstwach. W tej części zaprezentowano również zasady kredytowania projektów unijnych przez banki komercyjne i spółdzielcze, w kontekście wyników badań dotyczących biznesu i ryzyka banków w obsłudze tych projektów w latach 2009-2014.

W gospodarce opartej na wiedzy szczególnego znaczenia nabiera zarządzanie kapitałem ludzkim, traktowanym jako podstawowy zasób organizacji. Jakość kapitału ludzkiego jest kształtowana przez wiele działań z zakresu zarządzania zasobami ludzkimi. Ze względu na wagę zagadnienia część trzecią publikacji poświęcono tej problematyce, w tym społeczno-ekonomicznym aspektom zarządzania kapitałem ludzkim, roli i znaczeniu zasobów ludzkich we współczesnej gospodarce, międzynarodowemu zarządzaniu kadrami z uwzględnieniem instrumentów motywacji oraz wybranym elementom zarządzania zasobami ludzkimi w sektorze usług komunalnych. W tej części publikacji omówiono także audyt jako jedno z narzędzi wykorzystywanych w diagnostycznych systemach kontroli zasobów ludzkich.

Część czwarta niniejszej publikacji traktuje o problemach transportu i procesach logistycznych. Rozpoczyna ją opracowanie poświęcone roli i znaczeniu transportu w strategii rozwoju polskich obszarów nadmorskich. Naczelną zasadą przyjętą przy tworzeniu i realizacji strategii – jak postuluje autor – powinna być zasada harmonijnego rozwoju, co oznacza równorzędność celów ekonomicznych, społecznych i ekologicznych. Wykorzystanie szans, jakie stwarza nadmorskie położenie, wymaga zapewnienia wydajnych połączeń komunikacyjnych między ośrodkami osadniczymi, a zwłaszcza portami morskimi. Modernizacja infrastruktury transportowej jest więc podstawowym warunkiem powodzenia strategii rozwoju obszarów nadmorskich i prowadzi do osiągnięcia wyższego poziomu rozwoju cywilizacyjnego i zamożności mieszkańców – wynika z artykułu.

Kolejne opracowania poświęcono ewolucji i uwarunkowaniom zarządzania transportem miejskim w kontekście założenia, iż jakość życia mieszkańców obszarów zurbanizowanych jest determinowana przez sprawnie funkcjonujący i dostosowany do specyfiki danego miasta system transportu. W tej części publikacji omówiono także uwarunkowania oraz perspektywy rozwoju lotniczych przewoźników niskokosztowych w Polsce i zaprezentowano wybrane poglądy na społeczno-gospodarcze wartości w logistyce, w tym sposoby ich porządkowania w ramach interdyscyplinarnego podejścia metodologicznego. Tu także zdiagnozowano problemy zarządzania logistyczną obsługą klienta w globalnych łańcuchach dostaw, której specyfika wynika z różnorodnych czynników i uwarunkowań, w tym z rozbudowanych procesów logistycznych, realizowanych przez wiele podmiotów, dużej zmienności, niepewności i ryzyka. Omówiono też rolę informacji i systemów informatycznych w logistyce przedsiębiorstw.

Część piąta publikacji dotyczy wybranych aspektów zarządzania w sektorze publicznym, w tym korzyści płynących z nowej formy współpracy pomiędzy sektorem publicznym a sektorem prywatnym w realizacji zadań publicznych, wpływających na konkurencyjność regionu oraz służących zaspokajaniu potrzeb społeczności lokalnej. Zmiany w finansowaniu inwestycji publicznych poprzez alokację kapitału prywatnego do sektora publicznego sprzyjają rozwojowi gospodarczemu i lokalnemu.

W kolejnym artykule omówiono zasady i uwarunkowania finansowania projektów europejskich przez jednostki samorządu terytorialnego w kontekście głównych założeń krajowych i regionalnych programów operacyjnych związanych z realizacją celów polityki spójności UE. Tu także przedstawiono organizację systemu kontroli zarządczej w jednostce samorządu terytorialnego na tle interpretacji przepisów o finansach publicznych (wprowadzonych w 2010 roku) oraz zaprezentowano modelowy system kontroli zarządczej. Kolejne opracowanie poświęcono specyfice budżetu zadaniowego i jego znaczeniu w zarządzaniu finansami publicznymi, jak również koniecznym zmianom w kulturze organizacyjnej jednostek administracji samorządowej oraz czynnikom kształtującym tę kulturę. Całość opracowania zamyka artykuł poświęcony społeczno-ekonomicznym perspektywom rozwoju obwodu kaliningradzkiego jako obszaru przygranicznego, wskazujący kierunki współpracy transgranicznej z Polską.

Izabela Seredocha

Wiesław Golnau

Wykaz autorów

Bień Jarosław – mgr inż., Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu

Bresławiec Irina – mgr, Państwowy Uniwersytet Techniczny w Murmańsku

Borkowski Rafał Marcin – mgr, Szkoła Wyższa im. Pawła Włodkowica w Płocku

Chrobocińska Katarzyna – dr inż., Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie

Czapiewska Gabriela – dr, Akademia Pomorska w Słupsku

Dmitruk Joanna – mgr, Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie

Erszow Aleksander – prof. dr hab., Państwowy Uniwersytet Techniczny w Murmańsku

Galiński Paweł – dr, Elbląska Uczelnia Humanistyczno-Ekonomiczna w Elblągu

Gawroński Henryk – dr, Elbląska Uczelnia Humanistyczno-Ekonomiczna w Elblągu

Gawroński Łukasz – mgr inż., Uniwersytet Gdański (doktorant), Thomson Reuters w Gdyni

Gawrylczyk Włodzimierz – dr, Elbląska Uczelnia Humanistyczno-Ekonomiczna w Elblągu

Głazunow Jurij – prof. dr hab., Elbląska Uczelnia Humanistyczno-Ekonomiczna w Elblągu

Golnau Wiesław – prof. EUH-E, dr hab., Elbląska Uczelnia Humanistyczno-Ekonomiczna w Elblągu

Grzelec Krzysztof – dr, Elbląska Uczelnia Humanistyczno-Ekonomiczna w Elblągu

Hebel Katarzyna – dr, Uniwersytet Gdański w Gdańsku

Jastrzębska Maria – prof. UG, dr hab., Uniwersytet Gdański

Jezierski Andrzej – dr, Uniwersytet Gdański

Kibitkin Andrej – prof. dr hab., Państwowy Uniwersytet Techniczny w Murmańsku

Kochan Angelika – dr, Kaliningradzka Filia Autonomicznej Niekomercyjnej Organizacji Wyższego Kształcenia Zawodowego Akademii (Anowpoa) „Międzynarodowy Uniwersytet w Moskwie”

Kołodziejski Hubert – dr, Elbląska Uczelnia Humanistyczno-Ekonomiczna w Elblągu

Kościelniak Helena – prof. PCz, dr hab., Politechnika Częstochowska w Częstochowie

Koźmienko Siergiej – mgr, Państwowy Uniwersytet Techniczny w Murmańsku

Książek Ewa – mgr, Akademia im. J. Długosza w Częstochowie

Leszczyńska Alicja – dr, Elbląska Uczelnia Humanistyczno-Ekonomiczna w Elblągu

Luks Krzysztof – prof. dr hab., Elbląska Uczelnia Humanistyczno-Ekonomiczna w Elblągu

Lutsiv Olga – dr, Galicki Instytut W. Czornowała, Narodowy Uniwersytet w Tarnopolu

Michalewski Jan – mgr, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu

Nieżurawska Joanna – dr, Wyższa Szkoła Gospodarki w Bydgoszczy

Nieżurawski Lech – prof. UMK, dr hab., Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Nowicka Eliza – mgr inż., Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie

Pawłowska Bożena – dr, Elbląska Uczelnia Humanistyczno-Ekonomiczna w Elblągu

Pieniacka Edyta Maria – mgr, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu (doktorantka)

Sadowska Beata – mgr, Uniwersytet Szczeciński (doktorantka)

Seredocha Izabela – dr, Elbląska Uczelnia Humanistyczno-Ekonomiczna w Elblągu

Strychalska-Rudzewicz Anna – dr, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie

Szabroński Sebastian – mgr, Szkoła Główna Handlowa w Warszawie (doktorant)

Tłoczyński Dariusz – dr, Uniwersytet Gdański

Żwirbla Adam – dr, Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna we Włocławku